Ya─č─▒┼č ve Ya─č─▒┼č ├çe┼čitleri

0

Ya─č─▒┼č ve Ya─č─▒┼č ├çe┼čitleri
Havada bulunan nemin doyma noktas─▒n─▒ a┼č─▒p, kat─▒ veya s─▒v─▒ halde yery├╝z├╝ne ula┼čmas─▒na ya─č─▒┼č ad─▒ verilmektedir. Ya─č─▒┼člar m2’ye d├╝┼čen toplam ya─č─▒┼č─▒n milimetre cinsinden ifadesi ile belirtilir. Ya─č─▒┼č ├Âl├žen araca pluviometre denilmektedir. Ya─č─▒┼člar olu┼čum yerine g├Âre iki gruba ayr─▒l─▒r.

A- Y├╝ksekte olu┼čan ya─č─▒┼člar: Ya─čmur, Kar ve Dolu
B- Y├╝zeyde olu┼čan ya─č─▒┼člar: ├çiy, K─▒ra─č─▒ ve K─▒r├ž

Ya─č─▒┼č Olu┼čumu
Ya─č─▒┼č olu┼čumu i├žin havan─▒n doyma noktas─▒n─▒ a┼čmas─▒ gerekmektedir. Maksimum nem (doyma noktas─▒) s─▒cakl─▒k ile ters orant─▒l─▒ oldu─čundan, s─▒cakl─▒k azald─▒k├ža hava doyma noktas─▒na yakla┼č─▒r. Atmosferde havan─▒n s─▒cakl─▒─č─▒n─▒n azalmas─▒ y├╝kselici hareketlerle ger├žekle┼čir. Havan─▒n aniden ─▒s─▒narak y├╝kselmesi (konveksiyon), havan─▒n bir cephe boyunca y├╝kselmesi (frontal) veya da─č yama├ž boyunca y├╝kselmesi (orografi) ya─č─▒┼č olu┼čumu i├žin gereken ko┼čullar─▒ sa─člar. Ancak bu ko┼čullarda havan─▒n ya─č─▒┼č b─▒rakmas─▒ i├žin i├žerisinde belirli miktarda nem bulunmas─▒ gerekir.

Bir da─č yamac─▒ boyunca y├╝kselen havan─▒n ├Âncelikle s─▒cakl─▒─č─▒ azal─▒r.
S─▒cakl─▒k azalmas─▒ normal ko┼čullarda 200 metrede 1┬░ CÔÇÖdir. S─▒cakl─▒─č─▒n azalmas─▒ ile birlikte havan─▒n ta┼č─▒yabilece─či nem oran─▒ yani maksimum nem azal─▒r. B├Âylece da─č yamac─▒ boyunca ba─č─▒l nem oran─▒ artar. S─▒cakl─▒k d├╝┼č├╝┼č├╝n├╝n belli bir seviyesinden itibaren hava i├žindeki nemi ta┼č─▒yamaz hale gelir ve ya─č─▒┼č ortaya ├ž─▒kar. Yama├ž boyunca ya─č─▒┼č b─▒rakarak y├╝kselen hava k├╝tlesi, da─č─▒ a┼č─▒p al├žalmaya ba┼člad─▒─č─▒nda ya─č─▒┼č sona erer. ├ç├╝nk├╝ al├žalan hava 100 metrede 1┬░C ─▒s─▒n─▒r ve havan─▒n nem tutma kapasitesi artar. Artan kapasiteye ra─čmen havan─▒n i├žinde ├žok az nem kalm─▒┼čt─▒r.
Bu nedenle ba─č─▒l nem olduk├ža d├╝┼č├╝kt├╝r. Yama├žtan inen hava doyma noktas─▒ndan h─▒zla uzakla┼čt─▒─č─▒ndan kuru ve s─▒cakt─▒r. Hava k├╝tlesi ├ževrede kurutucu ve s─▒cakl─▒─č─▒ artt─▒r─▒c─▒ etki yapar.

yagis-olusumu

YA─×I┼× ├çE┼×─░TLER─░

YA─×MUR:
Bulutu olu┼čturan su taneciklerinin yery├╝z├╝ne ula┼čmas─▒d─▒r. Bulutlar─▒ olu┼čturan zerreciklerin merkezinde bir yo─čunla┼čma ├žekirde─či vard─▒r. Bu ├žekirdekler uygun ko┼čullarda birbirlerini ├žekerek birle┼čirler ve b├╝y├╝k tanecikler olu┼čtururlar. Bu tanecikler havada as─▒l─▒ kalamaz ve d├╝┼čmeye ba┼člarlar. S─▒v─▒ halde yere ula┼čan b├╝t├╝n ya─č─▒┼člar ya─čmur olarak adland─▒r─▒l─▒r.

KAR
Hava s─▒cakl─▒─č─▒ 0┬░ C’nin alt─▒nda oldu─čunda s─▒v─▒ zerrecikler kat─▒ buz kristalleri halini al─▒rlar. Kat─▒ buz kristallerine kar ad─▒ verilmektedir.

DOLU
Ani s─▒cakl─▒k de─či┼čimlerinin ya┼čand─▒─č─▒, h─▒zl─▒ y├╝kselici hava hareketlerinin bulundu─ču yerlerde su damlalar─▒ b├╝y├╝k buz par├žalar─▒ haline gelir. Bu buz tanelerine dolu ad─▒ verilir. Y├╝kselmenin ┼čiddetine ba─čl─▒ olarak dolu taneleri bir ka├ž milimetreden, ceviz b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne kadar de─či┼čim g├Âstermektedir. Dolu ya─č─▒┼člar─▒ baz─▒ d├Ânemlerde tar─▒m─▒ olumsuz y├Ânde etkiler.

dolu

ÇİY
Nemli hava k├╝tlesinin so─čuk bir y├╝zeyden ge├žerken su taneciklerinin zeminde olu┼čmas─▒na ├žiy denir. Genellikle ilkbahar aylar─▒nda g├Âr├╝l├╝r. Bitkiler a├ž─▒s─▒ndan olumlu bir ya─č─▒┼č t├╝r├╝d├╝r.

KIRA─×I
Olu┼čumu ├žiy ile ayn─▒d─▒r. Genellikle sonbahar aylar─▒nda, s─▒cakl─▒─č─▒n 0┬░C’nin alt─▒na d├╝┼čmesi sonucunda, y├╝zeyde olu┼čan buz tanecikleridir.

KIRÇ
Havadaki su buhar─▒n─▒n so─čuk a─ča├ž, tel, yaprak ve otomobil gibi cisimlerin ├╝zerinde yo─čunla┼čmas─▒ ile olu┼čan buz ├Ârt├╝s├╝ne k─▒r├ž ad─▒ verilir.

HAVA K├ťTLELER─░ VE CEPHELER
Atmosferde ayn─▒ s─▒cakl─▒k ve nem ├Âzelliklerini ta┼č─▒yan geni┼č hava par├žalar─▒na hava k├╝tlesi ad─▒ verilmektedir. Hava k├╝tleleri olu┼čtuklar─▒ ve ge├žtikleri yerin ├Âzelliklerini ta┼č─▒rlar ve bu ├Âzelliklerine g├Âre isimlendirilirler. Ancak k─▒saltmalar─▒nda ayn─▒ kelimelerin ─░ngilizce harfleri kullan─▒l─▒r.
Ekvator: —————- Tropikal (T)
Kutuplar: ————— Kutbi (kutupsal) (P)
Deniz k├Âkenli: ——— Denizel (m)
K─▒tasal (kara) k├Âkenli: ———– Karasal (c)
├ľrne─čin; T├╝rkiye k─▒┼č mevsiminde kutbi karasal hava k├╝tlelerinin etkisindedir.

CEPHE KAVRAMI
S─▒cak ve so─čuk hava k├╝tleleri yo─čunluk ve hacim bak─▒m─▒ndan farkl─▒ ├Âzelliklere sahiptir. Bu iki hava k├╝tlesi kar┼č─▒la┼čma alanlar─▒nda birbirlerine do─črudan kar─▒┼čmazlar, iki hava k├╝tlesini birbirinden ay─▒ran s─▒n─▒ra cephe ad─▒ verilir. Ancak cepheler kesin s─▒n─▒rlar olmay─▒p de─či┼čkendir. Cepheler boyunca ya─č─▒┼č ve sis gibi iklim olaylar─▒ ger├žekle┼čir.

cephe

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan Sis ve Bulutlar ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Co─črafya hayata bak─▒┼č a├ž─▒m, hayat felsefem..

Cevap Yaz