G├╝ne┼č Sistemi, Gezegenler ve Uydular─▒

0

G├╝ne┼č Sistemi, Gezegenler ve Uydular─▒

G├╝ne┼č sistemi, g├╝ne┼čin ├žekim kuvvetinin etkisiyle; gezegenler, gezegenlerin uydular─▒, kuyruklu y─▒ld─▒zlar ve meteorlar─▒n yine g├╝ne┼č etraf─▒nda birikmesiyle olu┼čan g├Âk cisimleri toplulu─čudur. G├╝ne┼č sisteminin olu┼čumu ile ilgili olarak bir ├žok teori vard─▒r. Ancak en ├žok bilinen ve do─čruluk pay─▒ en y├╝ksek olan teori 1796 ÔÇśda matematik├ži Simon Laplace taraf─▒ndan ba─č─▒ms─▒z olarak ortaya at─▒lan Kant-Laplace (Nebula) teorisidir. Bu teoride g├╝ne┼č sisteminin 4,6 milyar y─▒l ├Ânce dev bir molek├╝ler bulutunun ├ž├Âkmesiyle olu┼čtu─ču ileri s├╝r├╝lmektedir.

G├╝ne┼č sisteminde bulunan gezegenler ve di─čer g├Âk cisimleri ├žekim kuvvetinin etkisiyle g├╝ne┼č etraf─▒nda ve belli bir y├Âr├╝nge ├╝zerinde d├Ânmektedirler. ├çap─▒ 30 ─▒┼č─▒k y─▒l─▒ yani 283,821,914,177,430 km olan g├╝ne┼č sisteminde g├╝ne┼č de dahil olmak ├╝zere toplam 10 gezegen vard─▒r. Bu gezegenler g├╝ne┼če olan uzakl─▒klar─▒na g├Âre s─▒ras─▒yla Merk├╝r, Ven├╝s, D├╝nya, Mars, J├╝piter, Sat├╝rn, Uran├╝s ve Nept├╝n ÔÇśd├╝r. Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda bir de Pl├╝ton vard─▒r. Ancak Pl├╝ton d─▒┼č merkezli bir y├Âr├╝ngeye sahip oldu─ču i├žin gezegen olup olmad─▒─č─▒ konusunda uzun tart─▒┼čmalar ya┼čanm─▒┼č, 24 A─čustos 2006 y─▒l─▒nda ise Uluslararas─▒ G├Âkbilim Birli─či Pl├╝tonÔÇÖun gezegen s─▒n─▒f─▒ndan ├ž─▒kar─▒larak ÔÇťc├╝ce gezegenÔÇŁ s─▒n─▒f─▒na konuldu─čunu a├ž─▒klam─▒┼čt─▒r. Bu dokuz gezegen ile birlikte onlar─▒n bilinen 166 uydusu da g├╝ne┼č sistemine dahildir.

gunes-sistemi

G├╝ne┼č Sistemindeki gezegenlerin baz─▒ ├Âzellikleri ┼čunlard─▒r;

ÔÇó Gezegenlerin tamam─▒ elips ┼čeklinde bir y├Âr├╝ngeye sahiptir ve t├╝m gezegenlerin d├Ân├╝┼č h─▒zlar─▒ birbirinden farkl─▒ olmakla birlikte baz─▒ gezegenlerin y├Âr├╝ngeleri birbiri ile kesi┼čir.
ÔÇó Gezegenler hem kendi ekseni etraf─▒nda hem de g├╝ne┼čin etraf─▒nda bat─▒dan do─čuya do─čru d├Ânerler.
ÔÇó En k├╝├ž├╝k gezegen Pl├╝ton, en b├╝y├╝k gezegen J├╝piterÔÇÖdir.
ÔÇó G├╝ne┼čÔÇÖe en yak─▒n gezegen Merk├╝r, bilinen en uzak gezegen ise Pl├╝tonÔÇÖdur.
ÔÇó D├╝nyaÔÇÖya uzakl─▒k ve yar─▒├žap olarak en yak─▒n gezegen Ven├╝sÔÇÖd├╝r.
ÔÇó D├╝nyaÔÇÖn─▒n 1, Mars ve Nept├╝nÔÇÖ├╝n 2, Uran├╝sÔÇÖ├╝n 6, Sat├╝rnÔÇÖ├╝n 10 ve J├╝piterÔÇÖin 12 uydusu vard─▒r. Merk├╝r ve Ven├╝sÔÇÖ├╝n uydusu yoktur.
ÔÇó Gezegenlerin d├Ân├╝┼č h─▒zlar─▒ g├╝ne┼če olan uzakl─▒klar─▒na g├Âre ters orant─▒l─▒d─▒r.

G├╝ne┼č ve ├ľzellikleri;
├çap─▒ 1.4 milyon km, 5 milyar ya┼č─▒nda oldu─ču tahmin edilen ─▒s─▒, ─▒┼č─▒k ve enerji kayna─č─▒d─▒r. Yap─▒s─▒n─▒n tamam─▒na yak─▒n─▒ Hidrojen ve Helyum gazlar─▒ndan olu┼čmaktad─▒r. Hacmi d├╝nyan─▒n hacminden 1.3 milyon kat daha fazlad─▒r ve k├╝tlesi itibariyle d├╝nyan─▒n 332.000 kat─▒d─▒r. Ayr─▒ca d├╝nyaya en yak─▒n y─▒ld─▒zd─▒r. D├╝nyadan uzakl─▒─č─▒ 149.500.000 kmÔÇÖdir. G├╝ne┼č kendi ekseninde 70.000 km h─▒zla d├Âner ve bir turunu 25 g├╝nde tamamlar. G├╝ne┼čte hidrojenin helyuma d├Ân├╝┼čmesi s─▒ras─▒nda b├╝y├╝k bir enerji a├ž─▒─ča ├ž─▒kar. Saniye de 600 milyon ton hidrojen, helyuma d├Ân├╝┼čmektedir. Bu olay s─▒ras─▒nda k─▒rm─▒z─▒ms─▒ bir alev 15-20 bin km y├╝kselir bu olaya g├╝ne┼č f─▒rt─▒nas─▒ denir. G├╝ne┼čin s─▒cakl─▒─č─▒ 6000 ┬░C ve merkezindeki s─▒cakl─▒k ise 1.5 milyon ┬░C dolay─▒ndad─▒r. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ 8 dakikada yery├╝z├╝ne ula┼čmaktad─▒r ve g├╝ne┼čin ├╝├ž g├╝nde yayd─▒─č─▒ enerji d├╝nyadaki t├╝m enerjilerin toplam─▒ndan fazlad─▒r.

G├╝ne┼č sistemindeki gezegenler ─░├ž (Karasal) ve D─▒┼č (Gaz Yap─▒l─▒) gezegenler olmak ├╝zere ikiye ayr─▒l─▒rlar;

1. ─░├ž (Karasal) Gezegenler:
Bu gezegenler; Merk├╝r, Ven├╝s, D├╝nya ve MarsÔÇśd─▒r. Karasal gezegenlerin k├╝tleleri k├╝├ž├╝k, d├Ân├╝┼č h─▒zlar─▒ y├╝ksek ve ortalama yo─čunluklar─▒ 5.5 gr/cm3 dolay─▒ndad─▒r.

Merk├╝r :
merk├╝r┬áUydusu olmayan iki gezegenden biridir. G├╝ne┼če 58 Milyon km uzakl─▒k ile en yak─▒n ┬ágezegendir ve sekiz gezegen i├žerisinde k├╝tlesi itibariyle sekizinci s─▒radad─▒r. Yar─▒├žap─▒ 2439 ┬ákmÔÇÖdir. ├çekim g├╝c├╝ d├╝nyan─▒n ├žekim g├╝c├╝n├╝n 1/3ÔÇ▓├╝ kadard─▒r. D├╝nyada 50 kg a─č─▒rl─▒─č─▒ndaki ┬ábir cisim burada 17 kg civar─▒ndad─▒r. G├╝ne┼če yak─▒nl─▒─č─▒ sebebiyle y├╝zey s─▒cakl─▒─č─▒ 450 ┬░C ÔÇśnin ┬á├╝zerine ├ž─▒kabilirken gece g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒ almayan di─čer taraf─▒ ise -172 ┬░C ÔÇśye kadar ┬ád├╝┼čebilmektedir. ├ťzerine d├╝┼čen ─▒┼č─▒nlar─▒n ancak onda birini yans─▒ta bilmektedir. Merk├╝r, ┬ákendi ekseni etraf─▒ndaki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ 58 g├╝nde, g├╝ne┼č etraf─▒ndaki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ de 88 g├╝nde ┬átamamlamaktad─▒r. Y├Âr├╝nge ├╝zerindeki d├Ân├╝┼č h─▒z─▒ yakla┼č─▒k olarak 35 km/sÔÇÖdir. Yer├žekim ┬ákuvvetinin az olmas─▒ sonucu ├žok ince bir atmosfere sahip olan Merk├╝r ├žok miktarda ┬áHelyum ve Hidrojen i├žerirken, y├╝zeyi de silikat tozlar─▒ ile kapl─▒d─▒r. G├╝ne┼če ├žok yak─▒n ┬ábulundu─ču i├žin ├ž─▒plak g├Âzle g├Âr├╝lmesi sadece g├╝n do─čumunda ve g├╝n bat─▒m─▒nda m├╝mk├╝n ┬áolmaktad─▒r. ├ťzerinde irili ufakl─▒ kraterler ve u├žurumlar bulunan bu gezegen d├╝nyan─▒n ┬ásahip oldu─ču manyetik alan─▒n %1 kuvvetinde manyetik alana sahiptir. Merk├╝rÔÇÖe ait ilk foto─čraflar 1974ÔÇ▓de ABD uzay arac─▒ ÔÇťMariner 10ÔÇ│ taraf─▒ndan ├žekilmi┼čtir. Foto─čraflar─▒ ├žektikten sonra D├╝nya ile ba─člant─▒s─▒ kesilen bu uzay arac─▒ muhtemelen hala g├╝ne┼č etraf─▒nda d├Ânmektedir.

Ven├╝s :
ven├╝sVen├╝s di─čer ad─▒yla ├žoban y─▒ld─▒z─▒ 108.4 milyon km ile g├╝ne┼če en yak─▒n ikinci gezegendir. D├╝nyaya en yak─▒n oldu─ču mesafe 38 milyon kmÔÇÖdir. 6050 kmÔÇÖlik yar─▒├žap─▒ olan bu gezegen neredeyse d├╝nya ile ayn─▒ boyutlardad─▒r. Merk├╝r gibi bu gezegenin de uydusu yoktur. Ven├╝s, g├╝ne┼č ├ževresindeki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ 225 g├╝nde tamamlarken di─čer gezegenlerin tersi y├Ân├╝nde d├Ânmektedir. Di─čer t├╝m gezegenler saat y├Ân├╝n├╝n tersine d├Ânerken Ven├╝s saat y├Ân├╝nde d├Âner. Haliyle g├╝ne┼č bat─▒dan do─čup do─čudan batar. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n %80ÔÇ▓ini yans─▒tabilen bu gezegen g├╝ne┼č ve aydan sonraki en parlak gezegendir. Atmosferi yo─čun oldu─ču i├žin d├╝nyadan teleskopla veya ba┼čka bir cihazla g├Âr├╝nt├╝lenmesi m├╝mk├╝n olmam─▒┼čt─▒r. Ak┼čam y─▒ld─▒z─▒ ya da sabah y─▒ld─▒z─▒ gibi isimlerde verilen bu gezegende 200 metre geni┼čli─če ve 400 metre derinli─če kadar olu┼čmu┼č kraterler g├Âzlemlenmi┼čtir. Ven├╝s├╝n atmosfer bas─▒nc─▒ d├╝nyadaki atmosfer bas─▒nc─▒n─▒n 90 kat─▒ kadard─▒r ve sera etkisi sonucu bu gezegenin ekvatordaki s─▒cakl─▒─č─▒ 500 ┬░C ÔÇśnin ├╝zerine ├ž─▒kabilmektedir. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n %2ÔÇ▓si y├╝zeyine ula┼č─▒r ve atmosferdeki su buhar─▒ oran─▒ d├╝nyadakinin %1ÔÇ▓i kadard─▒r. 27 Mart 1972ÔÇ▓de f─▒rlat─▒lan Venere-8 adl─▒ uzay arac─▒n─▒n g├Ândermi┼č oldu─ču verilere g├Âre ven├╝s etraf─▒ndaki bulutlar 60 kmÔÇÖye kadar ├ž─▒kabilmekte ve h─▒zl─▒ bir ┼čekilde hareket etmektedir. Ven├╝s gezegeni bilim insanlar─▒n─▒n merak konusu olmu┼čtur bu nedenle de en ├žok uzay arac─▒ g├Ânderilen ve ├╝zerinde en ├žok insan yap─▒m─▒ ara├ž bulunan gezegendir.

D├╝nya :
d├╝nyaD├╝nya eski ad─▒yla Arz, 149 milyon km ile g├╝ne┼če en yak─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ gezegendir. Tek do─čal uydusu bulunan d├╝nyan─▒n, ├žap─▒ 12.756 kmÔÇÖdir. G├╝ne┼čin etraf─▒ndaki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ 365 g├╝n 5 saat 48 dakika ve 46 saniyede tamamlarken kendi eksenindeki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ ise 23 saat 56 dakika 4 saniyede tamamlar. G├╝ne┼č etraf─▒nda d├Ânmesi sonucu mevsimler, kendi etraf─▒nda d├Ânmesi sonucun da ise gece ve g├╝nd├╝z olu┼čur. D├╝nya kutuplardan bas─▒k ekvatordan ┼či┼čkin bir yap─▒ya sahiptir buna ÔÇťgeoidÔÇŁ denir. Geoid ┼čeklinin olu┼čmas─▒nda merkezka├ž kuvveti etkili olmu┼čtur. D├╝nya, y├Âr├╝ngesi ├╝zerinde hareket ederken g├╝ne┼č ile aras─▒ndaki mesafe artar ve azal─▒r. G├╝ne┼č ile en yak─▒n oldu─ču noktaya geldi─činde ortalama h─▒z─▒ 960 km/sn artar. Biz d├╝nyan─▒n d├Ân├╝┼č├╝n├╝ hissetmeyiz ├ž├╝nk├╝ d├╝nya ile birlikte atmosfer de d├Ânmektedir. Ortalama y├╝zey s─▒cakl─▒─č─▒ 15 ┬░C ÔÇśdir ve atmosferinde Azot ve Oksijen olmak ├╝zere iki temel gaz bulunmaktad─▒r. D├╝nyan─▒n yo─čunlu─ču 5.52 gr/cm3 ÔÇśt├╝r. D├╝nyay─▒ di─čer gezegenlerden ay─▒ran en b├╝y├╝k ├Âzellik ise evrende canl─▒ bulunan yegane gezegen olmas─▒d─▒r. Ayr─▒ca hi├žbir gezegen d├╝nya benzeri bir atmosfere sahip de─čildir. D├╝nyaya uzaydan bak─▒ld─▒─č─▒nda mavi renkte g├Âr├╝nd├╝─č├╝ i├žin ÔÇťmavi gezegenÔÇŁ olarak da adland─▒r─▒l─▒r. D├╝nyan─▒n ├žekirde─či ise Demir-Nikel kar─▒┼č─▒m─▒ bir yap─▒ya sahiptir bu nedenle d├╝nya d├Ând├╝k├že m─▒knat─▒slanma olu┼čur.

ÔÇó Ay Uydusu: G├╝ne┼č sistemindeki 3.476 kmÔÇÖlik ├žap─▒ ile be┼činci b├╝y├╝k do─čal uydudur. ├çap─▒ d├╝nyan─▒n ├žap─▒n─▒n %27ÔÇ▓si kadard─▒r. Yo─čunlu─ču 3,31 gr/cm3 ÔÇśt├╝r. AyÔÇÖdaki yer ├žekimini d├╝nyadaki yer├žekiminin 6ÔÇ▓da 1ÔÇ▓i kadard─▒r. Bu nedenle d├╝nya da 60 Kg a─č─▒rl─▒─č─▒ndaki bir madde AyÔÇÖda 10 Kg gelir. AyÔÇÖda atmosfer yoktur bu nedenle radyasyon gibi zararl─▒ ─▒┼č─▒nlar ay y├╝zeyine direk temas edebildi─či gibi g├Âkta┼člar─▒ da herhangi bir engellemeye maruz kalmadan y├╝zeye ula┼čabilir. Ay y├╝zeyinde s─▒cakl─▒k 102 ┬░C ÔÇśye ├ž─▒kabildi─či gibi g├Âlgelerde -157 ┬░C ÔÇśye kadar d├╝┼čebilmektedir. Ay g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n sadece % 7ÔÇ▓sini yans─▒tabilmektedir ancak d├╝nyaya yak─▒n oldu─čundan parlak g├Âr├╝n├╝r.

Mars :
marsMars di─čer ad─▒yla Merih gezegeni, g├╝ne┼če 208 milyon km. ile d├Ârd├╝nc├╝ s─▒radaki gezegendir. 3377 km. yar─▒├žap─▒ bulunan bu gezegen, d├╝nyan─▒n ├žekim kuvvetinin %40ÔÇ▓─▒ kadar bir ├žekim kuvvetine sahiptir. Yo─čunlu─ču 3.95 gr/cm3 olan bu gezegen 24 sa 37 dakikada, g├╝ne┼č etraf─▒ndaki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ ise 687 g├╝nde tamamlamaktad─▒r. ─░nce bir atmosferi bulunan bu gezegenin D├╝nyaÔÇÖdaki gibi volkan, vadi, ├ž├Âl ve kutup b├Âlgelerini i├žeren yap─▒s─▒yla d├╝nya benzeri bir gezegendir. Phobos, Deimos adl─▒ iki uydusu bulunan bu gezegende hayat oldu─ču konusundaki s├Âylentiler bir zamanlar yo─čunluk kazanm─▒┼čt─▒. Hatta Marsl─▒lardan sinyal al─▒nd─▒─č─▒ konusundaki s├Âylentilerde az─▒nmsanamayacak kadar fazlayd─▒. Ancak mars ├╝zerinde yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar ya┼čam oldu─ču konusundaki s├Âylemleri biraz azaltm─▒┼č olsada MarsÔÇÖda ├že┼čitli bitkilerin olabilece─či iddias─▒ kafalar─▒ kurcalamaya devam etmektedir. MarsÔÇÖ─▒n eksen e─čikli─či 24 derecedir, d├╝nyan─▒n ki ise 23,5 derecedir bu y├Ân├╝ylede d├╝nya ile benzerleki g├Âsterir. MarsÔÇÖda da t─▒pk─▒ d├╝nya gibi y─▒l i├žinde g├╝ne┼če yakla┼č─▒r ve uzakla┼č─▒r bu nedenle g├╝ney yar─▒mk├╝rede yaz mevsimi g├╝ne┼če yak─▒n oldu─ču d├Ânemlerde ya┼čan─▒r. Mars y├╝zeyi incelendi─činde eski dere yataklar─▒na benzeyen baz─▒ ┼čekiller bulunmu┼čtur ve kutuplar─▒n─▒n su buzu ile kapl─▒ oldu─ču saptanm─▒┼čt─▒r. Hatta sel bask─▒nlar─▒n─▒n izlerine bile rastlanm─▒┼čt─▒r bu durum MarsÔÇÖda hayat var m─▒yd─▒? sorusunu yeniden g├╝ndeme getirmi┼čtir.

ÔÇó Phobos Uydusu : MarsÔÇÖdan 6000 km kadar uzakl─▒ktad─▒r ve g├╝ne┼č sistemindeki en k├╝├ž├╝k do─čal uydulardan biridir. MarsÔÇÖ─▒n bu iki uydusu 1877 y─▒l─▒nda fizik├ži Asaph Hall taraf─▒ndan bulunmu┼č 1971 y─▒l─▒nda ise Mariner 9 adl─▒ uzay arac─▒ taraf─▒ndan foto─čraflar─▒ ├žekilmi┼čtir. ─░ki uydu da kraterli bir yap─▒dad─▒r ve AyÔÇÖa hi├ž benzemezler, zaten b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla MarsÔÇÖ─▒n ├žekim kuvvetine rastlant─▒ sonucu girdi─či ve y├Âr├╝ngeye oturdu─ču san─▒lmaktad─▒r. Bu uydu Mars etraf─▒ndaki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ 7 saat 42 dakikada tamamlar.
ÔÇó Deimos Uydusu : Bu uydunun da t─▒pk─▒ Phobos gibi rastlant─▒ sonucu MarsÔÇÖ─▒n ├žekim kuvvetine girdi─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. MarsÔÇÖdan 20000 km kadar uzakl─▒ktad─▒r. ├çap─▒ ortalama 13 bin km olan bu uydu Mars etraf─▒ndaki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ 30 saatte tamamlamaktad─▒r.

2. D─▒┼č (Gaz Yap─▒l─▒) Gezegenler :

Bu gezegenler; J├╝piter, Sat├╝rn, Uran├╝s, Nept├╝n ve Pluton ÔÇśdur.

J├╝piter :
JupiterJ├╝piter di─čer ad─▒yla Erendiz, 71550 kmÔÇÖlik yar─▒ ├žap─▒ ile G├╝ne┼č sisteminin en b├╝y├╝k gezegeni olma ├Âzelli─čini ta┼č─▒maktad─▒r. K├╝tlesi d├╝nyan─▒n k├╝tlesinden yakla┼č─▒k 310 kat daha fazla olan bu gezegen ├žap olarak d├╝nyadan 1323 kat daha b├╝y├╝kt├╝r. G├╝ne┼če 778 km uzakl─▒k ile be┼činci s─▒rada yer al─▒r, d├╝nyadan uzakl─▒─č─▒ ise 800 milyon kmÔÇÖdir. Y├╝zey s─▒cakl─▒─č─▒ ortalama -140 ┬║C ÔÇśdir. J├╝piter, g├╝ne┼č ├ževresindeki bir d├Ân├╝┼č├╝n├╝ yakla┼č─▒k olarak 12 y─▒lda tamamlar. Kendi ekseninde d├Ânme s├╝resi ise yakla┼č─▒k 10 saattir. Bu dev gezegenin manyetik alan─▒ olduk├ža b├╝y├╝kt├╝r bu sebeple de bilinen 60 do─čal uydusu bulunmaktad─▒r ve yer├žekimini d├╝nyaya oranla daha fazlad─▒r d├╝nyada 50 kilograml─▒k cisim J├╝piterÔÇÖde 133 kilogram gelmektedir. 1610 y─▒l─▒nda Galileo, yapt─▒─č─▒ teleskopla J├╝piter hakk─▒ndaki ilk bilgileri elde etmi┼č ve Europa, Callisto, Ganymede ve Io adl─▒ 4 uydusu oldu─čunu g├Ârm├╝┼čt├╝r. Bu uydulara da Galileo uydular─▒ demi┼čtir.
J├╝piter hakk─▒ndaki ilk kesin bilgiler ise 1973 ve 1974 y─▒llar─▒nda Pioneer10 ve Pioneer11 adl─▒ iki uzay arac─▒n─▒n g├Ânderilmesiyle elde edilmi┼čtir. Daha sonra 1995ÔÇ▓li y─▒llarda g├Ânderilen Galileo uzay arac─▒ Io, Ganymede ve Callisto uydular─▒n─▒n J├╝piter ile ayn─▒ y├Ânde d├Ânerken Europa uydusu z─▒t y├Ânde d├Ând├╝─č├╝n├╝ saptam─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca yap─▒lan incelemelerde bu uydunun su buzlar─▒yla kapl─▒ oldu─ču ve y├╝zeyinde hi├ž krater ├žukuru bulunmad─▒─č─▒ tespit edilmi┼čtir. Bu durum atmosfer yap─▒s─▒n─▒n d├╝nya ile benzer olabilece─či ve canl─▒ ya┼čayabilece─či ┼č├╝phesini do─čurmu┼čtur.
Karma┼č─▒k bir atmosfer yap─▒s─▒na sahip olan bu gezegen %99 oran─▒nda hidrojen ve helyum gaz─▒ i├žermektedir ve g├╝ne┼čten ald─▒─č─▒ enerjinin 2 kat fazlas─▒n─▒ tekrar uzaya salmaktad─▒r.

ÔÇó Io Uydusu : J├╝piterÔÇÖe yak─▒nl─▒k olarak birinci s─▒rada bulunan bu uydu ├╝zerinde s├╝rekli olarak gazlar ve lavlar p├╝sk├╝rten yanarda─člar bulunur ve bu ├Âzelli─či bak─▒m─▒ndan yegane uydudur. J├╝piter etraf─▒nda 1,769 g├╝nde d├Ânerken, kendi etraf─▒nda 1 g├╝n 18 saat 27 dakika 33 saniye de d├Ânmektedir.
ÔÇó Europa Uydusu : J├╝piterÔÇÖe yak─▒nl─▒k olarak ikinci s─▒rada bulunur. 3000 kmÔÇÖlik ├žap─▒ bulunan bu uydunun y├╝zeyi buzla kapl─▒d─▒r. Kendi ekseninde 3 g├╝n 13 saat 13 dakika 42 saniyede d├Ânerken, J├╝piter etraf─▒ndaki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ 3,551 g├╝nde tamamlar.
ÔÇó Ganymede Uydusu : J├╝piterÔÇÖe yak─▒nl─▒k olarak ├╝├ž├╝nc├╝ s─▒rada bulunur ve g├╝ne┼č sistemindeki en b├╝y├╝k uydudur. Merk├╝r gezegeninden daha b├╝y├╝kt├╝r. J├╝piterÔÇÖin etraf─▒nda 7,154 g├╝nde d├Ânerken, kendi etraf─▒nda 7 g├╝n 3 saat 42 dakikada d├Âner.
ÔÇó Callisto Uydusu : J├╝piterÔÇÖe yak─▒nl─▒k olarak d├Ârd├╝nc├╝ s─▒rada bulunur. J├╝piterÔÇÖin en b├╝y├╝k ikinci uydusu, g├╝ne┼č sisteminin ise ├╝├ž├╝nc├╝ b├╝y├╝k uydusudur. J├╝piter etraf─▒nda 16,69 g├╝nde d├Ânerken kendi etraf─▒nda 16 g├╝n 16 saat 32 dakikada d├Ânmektedir.

Sat├╝rn :
saturnSat├╝rn di─čer ad─▒yla Sekendiz, g├╝ne┼če 1.4 milyar km. uzakl─▒─č─▒ ile alt─▒nc─▒ s─▒radaki gezegendir. Yar─▒├žap─▒ 60.398 kmÔÇÖdir ve J├╝piter gibi bu gezegende b├╝y├╝k oranda hidrojen ve helyum i├žermektedir. D├╝nyaya 1.1 milyar km uzakl─▒ktaki bu gezegen g├╝ne┼č ├ževresindeki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ 29,4 y─▒lda kendi eksenindeki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ ise 10 saatte tamamlamaktad─▒r. Y├╝zey s─▒cakl─▒─č─▒ -180 ┬║C ÔÇśdir. Sat├╝rnÔÇÖ├╝n ay─▒rt edici bir ├Âzelli─či buz ve ta┼člardan olu┼čan halkas─▒d─▒r. Ayr─▒ca gezegenin, en b├╝y├╝─č├╝ 1800 km. ├žap─▒nda olan 30ÔÇ▓dan fazla uydusu bulunmaktad─▒r. En ├žok bilinen uydular─▒ Rhea, Dione, Titan ve MimasÔÇÖt─▒r. Bu uydulardan en b├╝y├╝─č├╝ Titan uydusudur ve bu uydu g├╝ne┼č sistemindeki en b├╝y├╝k ikinci uydudur. Hacmi d├╝nyadan 700 kat fazla olan Sat├╝rn, 0,69 g/cm3 yo─čunlu─ča sahip oldu─ču i├žin k├╝tle olarak sadece 95 kat fazlad─▒r. Yer ├žekimi d├╝nya ile hemen hemen ayn─▒d─▒r. D├╝nyada 50 kilograml─▒k cisim Sat├╝rnÔÇÖde 54 kilogram gelmektedir.

ÔÇó Titan Uydusu : Ganymede uydusundan sonra G├╝ne┼č sistemindeki en b├╝y├╝k uydudur. Atmosferi olduk├že kal─▒nd─▒r ve b├╝y├╝k oranda azottan olu┼čmaktad─▒r.
ÔÇó Rhea Uydusu : Eski bir yap─▒ya sahip olan bu uydu, t─▒pk─▒ Ay gibi sat├╝rn ├╝zerine sabitlenmi┼čtir ve sadece bir y├╝z├╝ g├Âr├╝nmektedir. 1500 kilometrelik ├žap─▒ ile Sat├╝rnÔÇÖ├╝n ikinci b├╝y├╝k uydusudur.
ÔÇó Mimas Uydusu : 1789ÔÇ▓da William Herschel taraf─▒ndan ke┼čfedilmi┼čtir. ├ťzerinde b├╝y├╝k bir ├žarp─▒┼čma krateri olu┼čmu┼čtur.

Uran├╝s :
uran├╝sG├╝ne┼če 2,80 milyar km uzakl─▒k ile yedinci s─▒radaki gezegendir. D├╝nyaya uzakl─▒─č─▒ en yak─▒n oldu─čunda yakla┼č─▒k olarak 2,5 milyon kmÔÇÖdir. Gezegen ilk olarak 13 Mart 1781 y─▒l─▒nda William Herschel taraf─▒ndan ke┼čfedilmi┼čtir. Yo─čunlu─ču ortalama 1,27 gr/cm3ÔÇśt├╝r. Uran├╝s k├╝tlesi itibariyle d├╝nyadan 15 kat hacim olarak ise 100 kat daha b├╝y├╝kt├╝r. G├╝ne┼č ├ževresinde 84 y─▒lda d├Ânerken, kendi ekseninde 11 saatte d├Ânmektedir. Y├╝zey s─▒cakl─▒─č─▒ -214 ┬║C dolay─▒ndad─▒r. 5000 km. kal─▒nl─▒─č─▒ndaki atmosferi ├žok oranda Hidrojen, Helyum ve Metan gazlar─▒ i├žermektedir. 27 uydusu ile J├╝piter ve Sat├╝rnÔÇÖden sonra en ├žok uydusu bulunan gezegendir. Be┼č b├╝y├╝k uydusu olan Ariel, Miranda, Umbriel, Titania ve OberonÔÇÖun ├žaplar─▒ 500ÔÇô1600 km aras─▒nda de─či┼čmektedir.

ÔÇó Ariel Uydusu : 1856 y─▒l─▒nda William Lassel taraf─▒ndan ke┼čfedilmi┼čtir. Yar─▒├žap─▒ 1190 km, Uran├╝sden uzakl─▒─č─▒ 191000 kmÔÇÖdir.
ÔÇó Miranda Uydusu : 1948 y─▒l─▒nda Gerard Kuiper taraf─▒ndan ke┼čfedilmi┼čtir. Y├╝zey ┼čekilleri itibariyle di─čer gezegenlerden ve uydular─▒ndan ayr─▒l─▒r.

Nept├╝n :
neptunG├╝ne┼če 4.5 milyar km uzakl─▒k ile sekizinci s─▒radaki gezegendir. D├╝nyaya uzakl─▒─č─▒ en yak─▒n oldu─čunda 4288 milyon kmÔÇÖdir. 1846 y─▒l─▒nda Urbain Le Verrier ve Johann Gottfried Galle taraf─▒ndan ke┼čfedilmi┼čtir. D├╝nyaya ve g├╝ne┼če ├žok uzak oldu─ču i├žin kesin bilgiler elde edilememi┼čtir. Yar─▒├žap─▒ yakla┼č─▒k olarak 25.000 km olan bu gezegen kendi eksenindeki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ 17.24 saatte, g├╝ne┼č etraf─▒ndaki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ ise 164 y─▒lda tamamlamaktad─▒r. Yo─čunlu─ču yakla┼č─▒k 1,64 gr/cm3ÔÇśt├╝r ve y├╝zey s─▒cakl─▒─č─▒ -214┬║C ÔÇśdir. Atmosferi ├žok miktarda Hidrojen, Helyum, Metan gazlar─▒ i├žermektedir. Bilinen 13 uydusu vard─▒r ancak bunlardan en ├Ânemlileri Triton, Thalassa, Despina, Galatea, NereidÔÇÖdir.

ÔÇó Triton Uydusu : Alman g├Âkbilimci Johann Gottfried Galle taraf─▒ndan 1846 y─▒l─▒nda ke┼čfedilmi┼čtir. Triton uydusu Nept├╝nÔÇÖe g├Âre z─▒t y├Ânde hareket etmektedir.
ÔÇó Nereid Uydusu : Gerard Kuiper taraf─▒ndan 1949 y─▒l─▒nda ke┼čfedilmi┼čtir. G├╝ne┼č sistemindeki en b├╝y├╝k d─▒┼č merkeze sahip uydudur.

Pl├╝ton :
pl├╝tonG├╝ne┼čten 6 milyar km uzakl─▒─č─▒ ile dokuzuncu s─▒radaki gezegendir.1930 y─▒l─▒nda Tombaugh taraf─▒ndan ke┼čfedilmi┼čtir. Charon, Niks ve Hidra adl─▒ 3 uydusu vard─▒r. Yar─▒├žap─▒ yakla┼č─▒k olarak 4000 kmÔÇÖdir. G├╝ne┼č ├ževresinde 250 y─▒lda bit tur d├Ânerken, kendi ekseni etraf─▒nda 6 g├╝n 9 saat 17 dakikada d├Âner, y├╝zeyinde donmu┼č metan ve buz bulunmaktad─▒r. Baz─▒ kaynaklarda Pl├╝tonÔÇÖun, Nept├╝nÔÇÖ├╝n uydusu oldu─ču s├Âylenmektedir. Pl├╝ton d─▒┼č merkezli bir yap─▒ya sahip oldu─ču i├žin 24 A─čustos 2006 y─▒l─▒nda ise Uluslararas─▒ G├Âkbilim Birli─či taraf─▒ndan c├╝ce gezegen s─▒n─▒f─▒na konulmu┼čtur.

Kaynak: Co─črafya Hocas─▒

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan R├╝zgarlar ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Co─črafya hayata bak─▒┼č a├ž─▒m, hayat felsefem..

Cevap Yaz