T├╝rkiye’nin Ovalar─▒

3

T├╝rkiye’nin Ovalar─▒

Ova:
├çevresine g├Âre al├žakta kalan geni┼č d├╝zl├╝klerdir. Ova, akarsular taraf─▒ndan yar─▒lmam─▒┼č ve ├žo─čunlukla ├╝zerinde tar─▒msal faaliyetlerin yap─▒ld─▒─č─▒ d├╝zl├╝klerdir. Olu┼čtuklar─▒ yere g├Âre:

A-KIYI OVALARI
Akarsular─▒n ta┼č─▒d─▒klar─▒ al├╝vyonlar─▒, deniz k─▒y─▒s─▒nda biriktirmesiyle olu┼čan ovalara delta ovas─▒ veya k─▒y─▒ ovas─▒ denir.

K─▒y─▒ Ovalar─▒n─▒ Genel ├ľzellikleri:
ÔÇó┬áN├╝fusun b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝ bu alanlarda toplanm─▒┼čt─▒r.
ÔÇó┬áMineral bak─▒m─▒ndan zengin topraklardan olu┼čur, bu nedenle verimli tar─▒m alanlar─▒d─▒r.
ÔÇó┬á─░├ž ovalara g├Âre daha fazla ya─č─▒┼č al─▒r. Bu nedenle tar─▒msal ├že┼čitlilik ve verimlilik daha fazlad─▒r.
ÔÇó┬áGraben alanlar─▒nda olu┼čan ovalarda s─▒cak su kaynaklar─▒na rastlan─▒r. Bu alanlarda deprem riski fazlad─▒r.

DELTA OVALARIMIZ:
ÔÇó Ege B├Âlgesi: Balat ovas─▒ (B├╝y├╝k Menderes ile), Sel├žuk ÔÇô Efes ovas─▒ (K├╝├ž├╝k Menderes ile), Menemen ovas─▒ (Gediz ile), Dikili ovas─▒ (Bak─▒r├žay ile) Ege b├Âlgesinde bulunan delta ovalar─▒ i├žindedir.
ÔÇó Akdeniz B├Âlgesi: ├çukurova (Seyhan ve Ceyhan ile) ve Silifke ovas─▒ Akdeniz b├Âlgesinde bulunan delta ovalar─▒d─▒r.
├çukurova T├╝rkiyeÔÇÖnin ovalar─▒ i├žinde yer alan en b├╝y├╝k delta ovas─▒d─▒r. Bunun en b├╝y├╝k sebebi Ceyhan NehriÔÇÖnden al─▒nan bolca al├╝vyondur.
ÔÇó Karadeniz B├Âlgesi: Bafra ovas─▒ (K─▒z─▒l─▒rmak ile) ve ├çar┼čamba ovas─▒ (Ye┼čil─▒rmak ile) Karadeniz b├Âlgesinde yer alan delta ovalar─▒d─▒r.

***En fazla delta ovas─▒ Ege b├Âlgesindedir. Bunun sebebi da─člar─▒n k─▒y─▒ya dik uzanmas─▒ sonucu k─▒y─▒ derinli─činin az olmas─▒d─▒r. KaradenizÔÇÖde Canik Da─člar─▒ÔÇÖn─▒n k─▒y─▒dan uzakla┼čmas─▒ ile Bafra ve ├çar┼čamba ovalar─▒ olu┼čmu┼čtur. Marmara b├Âlgesinde delta ovas─▒n─▒n olu┼čmamas─▒n─▒n sebebi ise buradaki akarsu boylar─▒n─▒n k─▒sa olmas─▒ ve akarsular─▒n y├╝kseltinin az olmas─▒ sebebiyle a┼č─▒nd─▒rma ve ta┼č─▒ma g├╝├žlerinin az olmas─▒d─▒r.

t├╝rkiyenin-delta-ovalar─▒

DELTA OVALARININ OLU┼×AB─░LMES─░ ─░├ç─░N:
ÔÇó Deniz k─▒y─▒s─▒nda derinli─čin fazla olmamas─▒ gereklidir.
ÔÇó Akarsuyun bolca al├╝vyal malzeme ta┼č─▒mas─▒ gerekmektedir.
ÔÇó K─▒y─▒da g├╝├žl├╝ dalga ve ak─▒nt─▒lar─▒n olmamas─▒
ÔÇó K─▒y─▒da Gel-Git genli─činin zay─▒f olmas─▒
ÔÇó K─▒ta sahanl─▒─č─▒n─▒n(┼×elf Alan─▒) geni┼č olmas─▒ gerekir.
ÔÇó Deltan─▒n olu┼čaca─č─▒ k─▒y─▒da g├╝├žl├╝ ak─▒nt─▒lar─▒n olmamas─▒ gerekir.
ÔÇó Akarsu havzas─▒ndaki arazinin jeolojik yap─▒s─▒n─▒n kolay a┼č─▒nabilen tabakalardan olu┼čmas─▒ gerekir.
(Gelgit k─▒y─▒s─▒nda okyanus bulunan ├╝lkelerde ger├žekle┼čmektedir. Okyanuslarda gelgit etkilidir ancak T├╝rkiyeÔÇÖdeki denizlerde gelgit ├žok az etkili oldu─ču i├žin T├╝rkiyeÔÇÖnin ovalar─▒ i├žinde delta ovalar─▒ bulunmaktad─▒r.)

Akarsular─▒n ta┼č─▒d─▒klar─▒ malzemeleri denize ula┼čmadan deniz seviyesine yak─▒n alanlarda biriktirmesi ile k─▒y─▒ d├╝zl├╝─č├╝ ovalar─▒ meydana gelmi┼čtir.(K├Âyce─čiz-Dalaman-Finike-Serik ovalar─▒)
Antalya Ovas─▒ k─▒y─▒da meydana gelen traverten ovalar grubuna girer.

B-İÇ OVALAR

t├╝rkiyenin-ic-ovalar─▒

Olu┼čumlar─▒na G├Âre T├╝rkiyeÔÇÖnin Ovalar─▒

1) Tektonik Ovalar: Fay hatt─▒na ba─čl─▒ olarak ortaya ├ž─▒kan ├ž├Âk├╝nt├╝ alanlar─▒n─▒n akarsu al├╝vyonlar─▒yla dolmas─▒ sonucu tektonik ovalar olu┼čmaktad─▒r.
T├╝rkiyeÔÇÖnin ovalar─▒ i├žinde en yayg─▒n olarak bulunan ova tektonik ovalard─▒r.
Tektonik ovalar─▒n da─č─▒l─▒┼č─▒na dikkat edildi─činde fay hatlar─▒ ├╝zerinde olu┼čtu─ču g├Âr├╝lmektedir.Bu nedenle bu ovalar ayn─▒ zamanda deprem ku┼čaklar─▒ ├╝zerinde yer al─▒rlar.

***Kuzey Anadolu Fay Hatt─▒ ├ťzerinde Bulunan Ovalar:
Ezine, Manyas, Ulubat, Biga, G├Ânen, Bursa, ─░neg├Âl, ─░znik, Yeni┼čehir, Orhangazi, Gemlik, Bolu, D├╝zce, Ilgaz, Ladik, Sulu ova, Ta┼č ova, Vezirk├Âpr├╝, Turhal, Karg─▒, Ele┼čkirt, Kayna┼čl─▒, Zile, Erbaa ovas─▒, Niksar ovas─▒, Su ┼čehri, Erzurum, Erzincan, Pasinler, A─čr─▒

Bat─▒ Anadolu Fay Hatt─▒ ├ťzerinde Bulunan Ovalar:
Bak─▒r├žay Vadisinde :Soma, Bergama,K─▒rka─ča├ž
Gediz Vadisinde :Turgutlu, Salihli,Manisa,Akhisar,Ala┼čehir
K.Menders Vadisinde :Torbal─▒,Tire,├ľdemi┼č ,Bay─▒nd─▒r
B.Menders Vadisinde :S├Âke,Ko├žarl─▒,Ayd─▒n,Yenipazar,Nazilli,Sarayk├Ây

***G├╝ney Anadolu Fay Hatt─▒ ├ťzerinde Bulunan Ovalar:
Amik,Malatya,Elaz─▒─č,H─▒n─▒s,Mu┼č,Varto,Elbistan,Af┼čin,Karl─▒ova,K.Mara┼č,Bing├Âl,Bulan─▒k

BU FAY KU┼×AKLARI DI┼×INDA AYRICA:
G├╝ney Do─ču AnadoluÔÇÖda: Nizip,Suru├ž,Kargam─▒┼č,Batman,Ceylanp─▒nar,Harran(Alt─▒nba┼čak),Viran┼čehir
─░├ž AndoluÔÇÖda: Eski┼čehir, Ak┼čehir, M├╝rted, Ankara, ├çubuk, Ere─čli, Konya(Konya Ovas─▒ ─░├ž B├Âlgelerimizde bulunan en b├╝y├╝k ovad─▒r) tektonik ovalar─▒ bulunur.

2) Karstik Ovalar: Karstik ovalar, di─čer ad─▒yla polye, kalker arazinin yayg─▒n oldu─ču b├Âlgelerde ├ž├Âz├╝lmeye ba─čl─▒ olarak olu┼čan ova ├že┼čididir. Genellikle verimsiz olan karstik ovalar─▒n en fazla bulundu─ču b├Âlge Akdeniz b├Âlgesidir. Karstik ovalara g├Âl ova ad─▒ da verilir.
Karstik Ta┼člar: Kire├žta┼č─▒ (Kalker), Al├ž─▒ta┼č─▒ (Jips), Dolomit ve Kaya tuzu gibi kaya├žlar karstik arazinin yap─▒s─▒n─▒ olu┼čturan kaya├žlard─▒r.

Ba┼čl─▒ca Karstik Ovalar─▒m─▒z: Tefenni ovas─▒, Ac─▒payam ovas─▒, Kokut eli ovas─▒, Mu─čla ovas─▒, Kestel ovas─▒ ve Elmal─▒ ovas─▒, Tavas ovas─▒, ├çivril ovas─▒

3)Volkanik( Lav ├ľrt├╝s├╝) Ovalar─▒: Volkanizman─▒n hareketleri sonucu ortaya ├ž─▒kan lavlar─▒n tektonik ├žukurlar─▒ doldurmas─▒yla olu┼čan ovalard─▒r. En yayg─▒n oldu─ču alan Do─ču Anadolu b├Âlgesidir.
Erzurum, Ardahan, Kayseri(Erciyes),Develi(Erciyes),Muradiye ovas─▒, Malazgirt ovas─▒ ve ├çald─▒ran ovas─▒ lav ├Ârt├╝s├╝ ovalar─▒na ├Ârnektir.

4) Da─č Ete─či Ovalar─▒: T├╝rkiyeÔÇÖnin ovalar─▒ i├žinde inceleyece─čimiz son ova ├že┼čidi olan da─č ete─či ovalar─▒, da─čl─▒k b├Âlgede ta┼č─▒nan malzemelerin da─č─▒n e─čiminin az oldu─ču yerlerde birikmesi sonucu ortaya ├ž─▒kan ovalard─▒r.
Bursa ovas─▒, Ak┼čehir ovas─▒ ve ─░neg├Âl ovas─▒ da─č ete─či ovalar─▒na ├Ârnek te┼čkil etmektedir.

t├╝rkiyenin-ovalar─▒

T├ťRK─░YEÔÇÖN─░N OVALARI GENEL ├ľZELL─░KLER─░
ÔÇó┬áT├╝rkiyeÔÇÖnin ovalar─▒ y├╝kselti bak─▒m─▒ndan do─čudan bat─▒ya do─čru azalmaktad─▒r.
ÔÇó┬áT├╝rkiyeÔÇÖnin ovalar─▒ T├╝rkiye fiziki haritas─▒nda, 0-200 metre aras─▒ ovalar koyu ye┼čil, 200-500 metre aras─▒ a├ž─▒k ye┼čil, 500-1000 metre aras─▒ sar─▒, 1000-1500 metre aras─▒ turuncu, 1500 metre ├╝zerindekiler i├žin kahverengi tonlar─▒ mevcuttur.
ÔÇó┬áT├╝rkiye Fiziki haritas─▒na bak─▒ld─▒─č─▒nda ye┼čilin en ├žok oldu─ču b├Âlge Marmara b├Âlgesi, kahverenginin en ├žok oldu─ču b├Âlge de Do─ču Anadolu b├Âlgesidir.
ÔÇó┬áKahverenginin hakim oldu─ču b├Âlgelerde, karl─▒ ve donlu g├╝n say─▒s─▒ fazlad─▒r, akarsular─▒n a┼č─▒nd─▒rma ve ta┼č─▒ma g├╝c├╝ fazlad─▒r, ula┼č─▒m g├╝├žt├╝r, fiziksel par├žalanma g├Âr├╝l├╝r, ger├žek ve izd├╝┼č├╝msel alanlar aras─▒ndaki fark fazlad─▒r.
ÔÇó┬áT├╝rkiyeÔÇÖnin ovalar─▒ genelde ├ževrelerine g├Âre al├žakta bulunmalar─▒, etraflar─▒n─▒n ├Ârt├╝l├╝ olmalar─▒ ve topraklar─▒n─▒n verimli olmalar─▒ nedeniyle tar─▒m alanlar─▒ olarak kullan─▒lmaktad─▒r.
ÔÇó┬áT├╝rkiyeÔÇÖnin ovalar─▒ yerle┼čim yeri ya da ula┼č─▒m yolu olarak kullan─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. Bu durum da T├╝rkiyeÔÇÖdeki do─čal dokunun bozulmas─▒na yol a├žmaktad─▒r.
ÔÇó┬áT├╝rkiyeÔÇÖnin ovalar─▒ i├žinde drenaj yani su bo┼čalt─▒m a─č─▒ yetersiz oldu─ču i├žin ovalar ├ževreden gelen sularla beraber batakl─▒k alanlar─▒na d├Ân├╝┼čmektedir.(├ľrnek:Erzurum ovas─▒)

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan T├╝rkiye'nin Platolar─▒ Haritas─▒ ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Co─črafya hayata bak─▒┼č a├ž─▒m, hayat felsefem..

3 yorum

  1. G├╝l├žin -

    T├╝rkiye’nin ovalar─▒ konusunu m├╝kemmel anlatm─▒┼čs─▒n─▒z hocam t┼čk

Cevap Yaz