Mevsimlerin Olu┼čumu ve ├ľzellikleri

0

MEVS─░MLER VE ├ľZELL─░KLER─░

Mevsimler g├╝ne┼čin g├╝n d├Ân├╝m├╝ ve gece g├╝nd├╝z e┼čitli─či noktalar─▒ aras─▒ndan ge├ži┼čleri aras─▒ndaki s├╝relerdir. Mevsimlerin olu┼čmas─▒n─▒n temel sebebi eksen e─čikli─či ve D├╝nyaÔÇÖn─▒n G├╝ne┼č ├ževresindeki hareketidir. Her iki yar─▒m k├╝rede de mevsimler birbirinin tersi olarak ya┼čan─▒r. KYK yaz─▒ ya┼čarken, GYK k─▒┼č─▒ ya┼čamaktad─▒r. Ayn─▒ ┼čekilde birinde sonbahar─▒ ya┼čan─▒rken di─čeri de ilkbahar ya┼čan─▒r.

D├╝nyaÔÇÖn─▒n eksen e─čikli─či ve y─▒ll─▒k hareketine ba─čl─▒ olarak d├Ârt ├Ânemli g├╝n ortaya ├ž─▒kar. Bu g├╝nler mevsim ba┼člang─▒c─▒ oldu─ču i├žin G├╝nd├Ân├╝m├╝ ad─▒ da verilir. 21 Mart ve 23 Eyl├╝l Ekinoks tarihleri, 21 Aral─▒k ve 21 Haziran Solstis tarihleridir.

E─čer eksen e─čikli─či olmasayd─▒, D├╝nya g├╝ne┼č etraf─▒nda dolan─▒rken, g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n yere d├╝┼čme a├ž─▒s─▒ de─či┼čmeyecek, s─▒cakl─▒k de─či┼čimleri ger├žekle┼čmeyecek, b├Âylece mevsimler de olu┼čmayacakt─▒.

G├╝nd├Ân├╝m (solstis) tarihleri g├╝nd├╝z s├╝relerinin uzamaya veya k─▒salmaya d├Ând├╝─č├╝ tarihlerdir. Ekinoks tarihleri ise g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n ekvatora dik d├╝┼čt├╝─č├╝ ve b├╝t├╝n d├╝nyada gece ve g├╝nd├╝z s├╝relerinin e┼čit oldu─ču tarihlerdir.

21 MART (─░LKBAHAR EK─░NOKSU)

D├╝nyaÔÇÖn─▒n y├Âr├╝nge ├╝zerindeki konumu nedeniyle eksen e─čikli─činin etkisi ortadan kalkar ve g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ ekvatora dik gelir.

1. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ ekvatora dik d├╝┼čer.
2. B├╝t├╝n d├╝nyada gece ve g├╝nd├╝z e┼čitli─či ya┼čan─▒r.
3. G├╝ne┼č her iki kutuptan da g├Âr├╝n├╝r. KKNÔÇÖnda g├╝ne┼č do─čmaya; GKNÔÇÖnda g├╝ne┼č batmaya ba┼člar.
4. Kuzey Yar─▒m K├╝reÔÇÖde ilkbahar, G├╝ney Yar─▒m K├╝reÔÇÖde sonbahar ba┼člang─▒c─▒d─▒r.
5. Ayd─▒nlanma ├žemberi kutup noktalar─▒ndan te─čet ge├žer.
6. Kuzey Yar─▒m K├╝reÔÇÖde g├╝nd├╝zler gecelerden; G├╝ney Yar─▒m K├╝reÔÇÖde geceler g├╝nd├╝zlerden daha uzun olur.
7. Bir meridyen ├╝zerindeki b├╝t├╝n noktalarda g├╝ne┼č ayn─▒ anda do─čup, ayn─▒ anda batar.
8. G├Âlge boyu ekvatorda 0, Ekvatorla 45┬░ enlemi aras─▒nda cismin boyu g├Âlgenin boyundan b├╝y├╝k, 45┬░ enlemlerinde cismin boyu g├Âlge boyuna e┼čit, 45┬░-90┬░ enlemleri aras─▒nda ise g├Âlge boyu cismin boyundan uzundur.

21 HAZ─░RAN (YAZ SOLST─░S─░)

D├╝nyaÔÇÖn─▒n y├Âr├╝nge ├╝zerindeki konumu ve eksen e─čikli─či nedeniyle KYK g├╝ne┼če d├Ân├╝kt├╝r ve g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ Yenge├ž D├Ânencesine dik gelir.

1. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ Yenge├ž D├Ânencesine dik d├╝┼čer.
2. Ekvatordan g├╝neye gidildik├že geceler uzar, g├╝nd├╝zler k─▒sal─▒r.
3. Ekvatordan kuzeye gidildik├že g├╝nd├╝zler uzar, geceler k─▒sal─▒r.
4. Kuzey Yar─▒m K├╝reÔÇÖde yaz, G├╝ney Yar─▒m K├╝reÔÇÖde k─▒┼č ba┼člang─▒c─▒d─▒r.
5. Ayd─▒nlanma ├žemberi kutup dairelerine te─čet ge├žer.
6. Kuzey Kutup DairesiÔÇÖnin tamam─▒ g├╝ne┼či g├Âr├╝rken, G├╝ney Kutup DairesiÔÇÖnin tamam─▒ karanl─▒kta kal─▒r.
7. G├╝ne┼č KYKÔÇÖnde ufuk d├╝zlemi ├╝zerindeki en y├╝ksek, GYKÔÇÖnde en al├žak konumuna gelir.
8. G├Âlge boyu KYKÔÇÖnde en k─▒sa, GYKÔÇÖnde en uzun durumdad─▒r.
9. KYKÔÇÖde en uzun g├╝nd├╝z, en k─▒sa gece; GYKÔÇÖde en k─▒sa g├╝nd├╝z, en uzun gece ya┼čan─▒r.
10. Bu tarihten sonra KYKÔÇÖde g├╝nd├╝zler k─▒salmaya, geceler uzamaya; GYKÔÇÖde g├╝nd├╝zler uzamaya, geceler k─▒salmaya ba┼člar.
11. Bu tarihten sonra KYKÔÇÖde g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n geli┼č a├ž─▒lar─▒ k├╝├ž├╝lmeye; GYKÔÇÖde b├╝y├╝meye ba┼člar.

21-mart-ekinoksu

23 EYL├ťL (SONBAHAR EK─░NOKSU)

D├╝nyaÔÇÖn─▒n y├Âr├╝nge ├╝zerindeki konumu nedeniyle eksen e─čikli─činin etkisi ortadan kalkar ve g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ ekvatora dik gelir.

1. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ ekvatora dik d├╝┼čer.
2. B├╝t├╝n d├╝nyada gece ve g├╝nd├╝z e┼čitli─či ya┼čan─▒r.
3. G├╝ne┼č her iki kutuptan da g├Âr├╝n├╝r. KKNÔÇÖnda g├╝ne┼č batmaya; GKNÔÇÖnda g├╝ne┼č do─čmaya ba┼člar.
4. Kuzey Yar─▒m K├╝reÔÇÖde sonbahar, G├╝ney Yar─▒m K├╝reÔÇÖde ilkbahar ba┼člang─▒c─▒d─▒r.
5. Ayd─▒nlanma ├žemberi kutup noktalar─▒ndan te─čet ge├žer.
6. Kuzey Yar─▒m K├╝reÔÇÖde geceler g├╝nd├╝zlerden; G├╝ney Yar─▒m K├╝reÔÇÖde g├╝nd├╝zler gecelerden daha uzun olur.
7. Bir meridyen ├╝zerindeki b├╝t├╝n noktalarda g├╝ne┼č ayn─▒ anda do─čup, ayn─▒ anda batar.
8. G├Âlge boyu ekvatorda 0, Ekvatorla 45┬░ enlemi aras─▒nda cismin boyu g├Âlgenin boyundan b├╝y├╝k, 45┬░ enlemlerinde cismin boyu g├Âlge boyuna e┼čit, 45┬░-90┬░ enlemleri aras─▒nda ise g├Âlge boyu cismin boyundan uzundur.

21 ARALIK (KI┼× SOLST─░S─░)

D├╝nyaÔÇÖn─▒n y├Âr├╝nge ├╝zerindeki konumu ve eksen e─čikli─či nedeniyle GYK g├╝ne┼če d├Ân├╝kt├╝r ve g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ O─člak D├Ânencesine dik gelir.

1. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ O─člak D├Ânencesine dik d├╝┼čer.
2. Ekvatordan kuzeye gidildik├že geceler uzar, g├╝nd├╝zler k─▒sal─▒r.
3. Ekvatordan g├╝neye gidildik├že g├╝nd├╝zler uzar, geceler k─▒sal─▒r.
4. Kuzey Yar─▒m K├╝reÔÇÖde k─▒┼č, G├╝ney Yar─▒m K├╝reÔÇÖde yaz ba┼člang─▒c─▒d─▒r.
5. Ayd─▒nlanma ├žemberi kutup dairelerine te─čet ge├žer.
6. G├╝ney Kutup DairesiÔÇÖnin tamam─▒ g├╝ne┼či g├Âr├╝rken, Kuzey Kutup DairesiÔÇÖnin tamam─▒ karanl─▒kta kal─▒r.
7. G├╝ne┼č GYKÔÇÖnde ufuk d├╝zlemi ├╝zerindeki en y├╝ksek, KYKÔÇÖnde en al├žak konumuna gelir.
8. G├Âlge boyu GYKÔÇÖnde en k─▒sa, KYKÔÇÖnde en uzun durumdad─▒r.
9. GYKÔÇÖde en uzun g├╝nd├╝z, en k─▒sa gece; KYKÔÇÖde en k─▒sa g├╝nd├╝z, en uzun gece ya┼čan─▒r.
10. Bu tarihten sonra GYKÔÇÖde g├╝nd├╝zler k─▒salmaya, geceler uzamaya; KYKÔÇÖde g├╝nd├╝zler uzamaya, geceler k─▒salmaya ba┼člar.
11. Bu tarihten sonra GYKÔÇÖde g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n geli┼č a├ž─▒lar─▒ k├╝├ž├╝lmeye; KYKÔÇÖde b├╝y├╝meye ba┼člar.

NOT 1: 21 Mart-23 Eyl├╝l tarihleri aras─▒nda Kuzey Kutup Noktas─▒ 6 ay g├╝nd├╝z, G├╝ney Kutup Noktas─▒nda ise 6 ay gece ya┼čan─▒r. 21 Eyl├╝l-Mart23 tarihleri aras─▒nda Kuzey Kutup Noktas─▒ 6 ay gece, G├╝ney Kutup Noktas─▒nda ise 6 ay g├╝nd├╝z ya┼čan─▒r.

NOT 2: G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ d├Ânenceler aras─▒ndaki her noktaya y─▒l i├žerisinde iki defa dik d├╝┼čerken, d├Ânencelere bir defa dik d├╝┼čer.

23-eyl├╝l-ekinoksu

G├╝ne┼č I┼č─▒nlar─▒n─▒n Geli┼č A├ž─▒s─▒n─▒n Hesaplanmas─▒:

1. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n hangi enleme dik d├╝┼čt├╝─č├╝ bilinecek.
2. D├╝┼čme a├ž─▒s─▒ sorulan yerin enlemi ile g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n dik d├╝┼čt├╝─č├╝ nokta aras─▒ndaki enlem fark─▒ bulunacak.
3. Bulunan enlem fark─▒ 90┬░ den ├ž─▒kar─▒lacak.

├ľrnek: G├╝ney Yar─▒m K├╝reÔÇÖde g├╝nd├╝zlerin k─▒salmaya ba┼člad─▒─č─▒ tarihte T├╝rkiyeÔÇÖnin en kuzeyine g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ ka├ž derecelik a├ž─▒ ile d├╝┼čer.

├ç├Âz├╝m: Bu tarih 21 Aral─▒kt─▒r ve g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ O─člak D├Ânencesine dik d├╝┼čer.

42 + 23 = 65 ? 90 ÔÇô 65 = 25
21 Aral─▒k tarihinde T├╝rkiyeÔÇÖnin en kuzeyi olan 42┬░ kuzey enlemine g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ 25┬░ lik bir a├ž─▒yla d├╝┼čerler.

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan Eksen E─čikli─či ve Sonu├žlar─▒ ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Cevap Yaz