N├╝fus Piramitleri ve ├ľzellikleri

9

N├ťFUS P─░RAM─░D─░ ve ├ľZELL─░KLER─░

N├╝fusun cinsiyete g├Âre ya┼č gruplar─▒na da─č─▒l─▒m─▒n─▒ g├Âsteren grafiklerdir.
Bir yerin n├╝fus piramitlerine bak─▒larak o yerdeki n├╝fus ├Âzellikleri, n├╝fus hareketleri, n├╝fusun ya┼č, cinsiyet ve ekonomik durumu hakk─▒nda bilgi sahibi olunabilir.
N├╝fus piramitleri ├╝lkelerin geli┼čmi┼člik d├╝zeylerine g├Âre farkl─▒l─▒klar g├Âsterir.
N├╝fus piramitleri;

a. Geli┼čen
b. Dura─čan
c. Gerileyen
d. Orta Tip

Olmak ├╝zere d├Ârt gruba ayr─▒l─▒r.

N├ťFUSUN YA┼× GRUPLARINA DA─×ILIMI
N├╝fus piramitlerinde;
ÔÇó 0-14 ya┼č aral─▒─č─▒ gen├ž n├╝fusu
ÔÇó 15-64 aras─▒ ya┼č aral─▒─č─▒ olgun n├╝fusu
ÔÇó 65 ve ├╝st├╝ ya┼č aral─▒─č─▒ ile ya┼čl─▒ n├╝fusu g├Âsterir.
ÔÇó Bu piramitlerde 0-14 ya┼č aral─▒─č─▒ndaki gen├ž n├╝fus ile 65 ve ├╝st├╝ndeki ya┼č aral─▒─č─▒ndaki ya┼čl─▒ n├╝fus ba─č─▒ml─▒ n├╝fusu g├Âsterir.
Ancak geli┼čmemi┼č ├╝lkelerde i┼čsizli─čin fazla olmas─▒ dolay─▒s─▒yla ba─č─▒ml─▒ n├╝fusun i├žine olgun n├╝fusunda girmesine neden olur.
ÔÇó Geli┼čmemi┼č ├╝lkelerin n├╝fus piramidinde gen├ž n├╝fusun fazla ya┼č─▒l n├╝fusun az oldu─ču g├Âr├╝l├╝rken geli┼čmi┼č ├╝lkelerde bu durumun tersine gen├ž n├╝fusun az ya┼čl─▒ n├╝fusun fazla oldu─ču g├Âr├╝l├╝r.

N├ťFUSUN C─░NS─░YETE G├ľRE DA─×ILIMI
N├╝fus piramitlerinin sa─č taraf─▒ genelde kad─▒n n├╝fusu sol taraf─▒ ise erkek n├╝fusu g├Âsterir.
Geli┼čmi┼č ├╝lkelerde ya┼čl─▒ n├╝fusun i├žinde kad─▒n n├╝fus oran─▒n─▒n fazla oldu─ču, geli┼čmemi┼č ve geli┼čmekte olan ├╝lkelerde ise erkek n├╝fus oran─▒n─▒n fazla oldu─ču g├Âr├╝l├╝r.
Yine geli┼čmemi┼č ├╝lkelerde i┼čsizlik dolay─▒s─▒yla daha ├žok erkeklerin g├Â├ž etmesi bu ├╝lkelerin n├╝fus piramidinde kad─▒n n├╝fus oran─▒n─▒n daha fazla olmas─▒na yola a├žar.

FARKLI N├ťFUS P─░RAM─░TLER─░

1. Geli┼čen N├╝fus Piramidi
(D├╝zg├╝n ├ť├žgen ┼×eklinde Piramit)
├╝├žgen-n├╝fus-piramidi
N├╝fus piramitleri incelenirken piramidin taban─▒na ve tavan─▒na bak─▒lmal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ piramit taban─▒ do─čum oranlar─▒n─▒ g├Âsterirken tavan─▒ ise ya┼čl─▒ n├╝fusu yani ├Âl├╝m oran─▒n─▒ g├Âsterir.
Bu piramitte oldu─ču gibi taban─▒n geni┼č olmas─▒ do─čum oranlar─▒n─▒, tavan─▒n dar olmas─▒ ├Âl├╝m oranlar─▒n─▒n y├╝ksek oldu─čunu g├Âsterir. Dolay─▒s─▒yla bu piramit Banglade┼č, Somali, Afganistan gibi geri kalm─▒┼č ├╝lkelere ait n├╝fus piramididir.

2. Dura─čan N├╝fus Piramidi
(Kenarlar─▒ ─░├že d├Ân├╝k ├ť├žgen ┼×eklinde Piramit)
Dura─čan-n├╝fus-piramidi
Bu piramit do─čum oranlar─▒n─▒n fazla oldu─ču ancak ├žocuk ├Âl├╝mlerinin azalmaya ba┼člad─▒─č─▒, sa─čl─▒k ve beslenme ko┼čullar─▒n─▒ iyile┼čtirmeye ba┼člayan ─░ran, Nijerya gibi geli┼čmekte olan ├╝lkelere aittir.

3. Dura─čan N├╝fus Piramidi
(Ar─▒ Kovan─▒ ┼×eklindeki Piramit)
ar─▒-kovan─▒-n├╝fus piramidi
Bu piramit d├╝┼č├╝k do─čum ve ├Âl├╝m oranlar─▒na sahip ─░sve├ž, Danimarka, Bel├žika gibi geli┼čmi┼č ├╝lkelere ait n├╝fus piramididir.
Piramit taban─▒n─▒n dar olmas─▒ do─čum oran─▒n─▒n d├╝┼č├╝k oldu─čunu, ├╝st ya┼č gruplar─▒na do─čru daralmamas─▒ ya┼čl─▒ n├╝fusun fazla oldu─čunu g├Âsterir

4. Orta Tip N├╝fus Piramidi
( ├çan ┼×eklindeki N├╝fus Piramidi)
Çan-Nüfus-piramidi
Bu piramit d├╝┼č├╝k do─čum oranlar─▒na sahip ancak son y─▒llarda do─čum oranlar─▒n─▒ artt─▒rmaya y├Ânelik politikalar izleyen ABD ve Kanada gibi geli┼čmi┼č ├╝lkelere ait n├╝fus piramididir.

5. Gerileyen N├╝fus Piramidi
(Asimetrik ┼×ekilli N├╝fus Piramidi)
asimetrik-n├╝fus-piramidi
Bu n├╝fus piramidi do─čum oran─▒ fazla ancak son y─▒llarda do─čum oran─▒n─▒ azaltmaya y├Ânelik politikalar izleyen ├╝lkelere aittir. ├ľrne─čin Finlandiya

N├ťFUS P─░RAM─░D─░ YORUMLAMA

1. Geli┼čmemi┼č ├ťlkelere Ait N├╝fus Piramidi
geli┼čmi┼č-├╝lke-n├╝fus-piramidi
a. Do─čum oran─▒ fazlad─▒r.
b. Gen├ž n├╝fus fazlad─▒r.
c. T├╝ketici n├╝fus fazlad─▒r.
d. Ba─č─▒ml─▒ n├╝fus fazlad─▒r.
e. Ya┼čl─▒ n├╝fus azd─▒r.
f. ├ľl├╝m oran─▒ fazlad─▒r.
g. N├╝fus art─▒┼č h─▒z─▒ y├╝ksektir.
h. ├çal─▒┼čma ├ža─č─▒ndaki n├╝fusun ya┼č ortalamas─▒ d├╝┼č├╝kt├╝r.
i. ├çal─▒┼čma ├ža─č─▒ndaki n├╝fusun i├žinde aktif n├╝fusun pay─▒ azd─▒r.
j. ─░┼čsizlik fazlad─▒r.
k. Okuryazar oran─▒ d├╝┼č├╝kt├╝r.
l. Kalk─▒nma h─▒z─▒ yava┼čt─▒r.
m. Ki┼či ba┼č─▒na d├╝┼čen milli gelir azd─▒r.
n. Halk─▒n refah d├╝zeyi d├╝┼č├╝kt├╝r.
o. N├╝fusun ├žo─čunlu─ču birincil ekonomik faaliyet kollar─▒nda ├žal─▒┼č─▒r.
p. ─░hracat gelirleri d├╝┼č├╝k ithalat giderleri fazlad─▒r.
q. D─▒┼č ticaret a├ž─▒─č─▒ vard─▒r.
r. Hammadde satar, mamul madde al─▒r.
s. Sosyal hizmetler geli┼čmemi┼čtir.
t. Kentle┼čme oran─▒ d├╝┼č├╝kt├╝r.
u. N├╝fusun ├žo─čunlu─ču k─▒rsal alanda ya┼čar.

2. Geli┼čmi┼č ├ťlkelere Ait N├╝fus Piramidi
geli┼čmi┼č┼č-├╝lke-n├╝fus-piramidi
a. Do─čum oran─▒ azd─▒r.
b. Gen├ž n├╝fus azd─▒r.
c. T├╝ketici n├╝fus azd─▒r.
d. Ba─č─▒ml─▒ n├╝fus azd─▒r.
e. Ya┼čl─▒ n├╝fus fazlad─▒r.
f. ├ľl├╝m oran─▒ azd─▒r.
g. N├╝fus art─▒┼č h─▒z─▒ d├╝┼č├╝kt├╝r.
h. ├çal─▒┼čma ├ža─č─▒ndaki n├╝fusun ya┼č ortalamas─▒ y├╝ksektir.
i. ├çal─▒┼čma ├ža─č─▒ndaki n├╝fusun i├žinde aktif n├╝fusun pay─▒ fazlad─▒r.
j. ─░┼čsizlik azd─▒r.
k. Kalk─▒nma h─▒z─▒ y├╝ksektir.
l. Ki┼či ba┼č─▒na d├╝┼čen milli gelir fazlad─▒r.
m. Okuryazar oran─▒ y├╝ksektir.
n. Halk─▒n refah d├╝zeyi y├╝ksektir.
o. N├╝fusun ├žo─čunlu─ču ikincil ve ├╝├ž├╝nc├╝l ekonomik faaliyet kollar─▒nda ├žal─▒┼č─▒r.
p. ─░hracat gelirleri y├╝ksek ithalat giderleri azd─▒r.
q. D─▒┼č ticaret fazlas─▒ vard─▒r.
r. D─▒┼č ticaret hacmi y├╝ksektir.
s. Hammadde al─▒r, mamul madde satar
t. Sosyal hizmetler geli┼čmi┼čtir
u. Kentle┼čme oran─▒ y├╝ksektir.
v. N├╝fusun ├žo─čunlu─ču kentlerde ya┼čar.
ÔÇŽ

N├ťFUS YO─×UNLUKLARI

1. Aritmetik N├╝fus Yo─čunlu─ču:
aritmetik-n├╝fus-yogunlugu
Bir ├╝lkede ya┼čayan n├╝fusun o ├╝lkenin y├╝z ├Âl├ž├╝m├╝ne b├Âl├╝nmesiyle elde edilir.
Y├╝z ├Âl├ž├╝m├╝ geni┼č n├╝fus az ise aritmetik n├╝fus yo─čunlu─ču azd─▒r. ├ľrnek: Do─ču Anadolu B├Âlgesi
Y├╝z ├Âl├ž├╝m├╝ dar n├╝fus fazla ise aritmetik n├╝fus yo─čunlu─ču fazlad─▒r. ├ľrnek: Marmara B├Âlgesi
aa
Yukar─▒daki ┼čekilde n├╝fuslar─▒ ayn─▒ olan iki merkezdeki aritmetik n├╝fus yo─čunlu─ču verilmi┼čtir.
Birinci merkezde km┬▓ye 5 ki┼či d├╝┼čerken ikinci merkezde km┬▓ye 2 ki┼či d├╝┼čmektedir. Bu farkl─▒l─▒ktaki temel sebep y├╝z├Âl├ž├╝mlerinin farkl─▒l─▒─č─▒d─▒r. O halde aritmetik n├╝fus yo─čunlu─čunda y├╝z ├Âl├ž├╝m├╝n├╝n etkisi b├╝y├╝kt├╝r.

2. Tar─▒msal N├╝fus Yo─čunlu─ču:
tar─▒msal-n├╝fus-yogunlugu
Bir ├╝lkedeki ve ya bir b├Âlgedeki tar─▒mla u─čra┼čan n├╝fusun toplam tar─▒m alanlar─▒na b├Âl├╝nmesiyle elde edilir.
B├Âlge ve ya ├╝lke da─čl─▒ksa bu b├Âlgede tar─▒msal n├╝fus yo─čunlu─ču fazlad─▒r. ├ľrnek Do─ču Anadolu, Karadeniz B├Âlgesi
B├Âlge ve ya ├╝lke d├╝zse bu b├Âlgede tar─▒msal n├╝fus yo─čunlu─ču azd─▒r. ├ľrnek Marmara B├Âlgesi

3. Fizyolojik N├╝fus Yo─čunlu─ču:
fizyolojik-n├╝fus-yogunlugu
Bir ├╝lkedeki ve ya bir b├Âlgedeki toplam n├╝fusun toplam tar─▒m alanlar─▒na b├Âl├╝nmesiyle elde edilir.
Bu yo─čunluk tar─▒m alanlar─▒n─▒n geni┼čli─čine ve toplam n├╝fusa g├Âre farkl─▒l─▒klar g├Âsterir.

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan T├╝rkiye'de G├Âr├╝len Toprak Tipleri ve ├ľzellikleri ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Sel├žuk ├ťniversitesi Co─črafya ├ľ─čretmenli─či alan─▒ndan mezun oldum. Yakla┼č─▒k 13 y─▒ld─▒r aktif olarak internet kullan─▒c─▒s─▒y─▒m. Tam bir co─črafya ve do─ča tutkunuyum. Zaman─▒m─▒n b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒ Co─črafi olaylarla ilgilenerek ge├žiririm.

9 yorum

  1. Alt─▒nay -

    ─░nan─▒n ders kitab─▒ndan daha ├žok i┼čime yarad─▒ te┼čekk├╝r ederim .

Cevap Yaz