T├╝rkiye’nin Co─črafi Konumu (Ders Notu)

0

T├╝rkiye’nin Matematik ve ├ľzel Konumu

Matematik Konumu ve Etkileri

T├╝rkiye, Kuzey Yar─▒m K├╝re’de, 36-42 derece kuzey enlemleriyle 26-45 derece do─ču boylamlar─▒nda aras─▒nda yer al─▒r. Bu durumu ├╝lkenin kutuptan ├žok Ekvator’a yak─▒n olmas─▒na ve ─▒l─▒man ku┼čakta bulunmas─▒na neden olmu┼čtur. Bu durum, T├╝rkiye’nin iklimi ├╝zerinde etkili olmaktad─▒r. Onun i├žin T├╝rkiye’nin iklimi ne kutup b├Âlgelerindeki kadar so─čuk, ne de ekvatoral b├Âlgedeki kadar s─▒cak ve ya─č─▒┼čl─▒d─▒r.

T├ťRK─░YEÔÇÖN─░N MATEMAT─░K KONUMUNUN SONU├çLARI

ÔÇó 1- En do─čusuyla en bat─▒s─▒ aras─▒nda 19 boylam fark vard─▒r.Bu durum 76 dakikal─▒k yerel saat fark─▒na yol a├žar (45-26=19×4=76 dakika)
ÔÇó 2- En kuzeyi ile en g├╝neyi aras─▒nda 6 enlem fark vard─▒r.Bundan dolay─▒ en kuzeyi ile en g├╝neyi aras─▒nda 666 km lik ku┼č u├žu┼ču uzakl─▒k vard─▒r. (42-36=6×111=666 km)
ÔÇó 3- ─░kinci ve ├ť├ž├╝nc├╝ saat dilimlerinde yer al─▒r.
ÔÇó 4- G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ hi├žbir zaman yatay bir d├╝zleme dik a├ž─▒yla gelmez.
ÔÇó 5- Bir cismin ├Â─čle vakti g├Âlgesi daima kuzeyi g├Âsterir.
ÔÇó 6- Buzul a┼č─▒nd─▒rmas─▒yla meydana gelen k─▒y─▒lar g├Âr├╝lmez.
ÔÇó 7- G├╝neyden kuzeye gidildik├že;
ÔÇó A) G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n geli┼č a├ž─▒s─▒ k├╝├ž├╝l├╝r
ÔÇó B) Cisimlerin g├Âlge boyu uzar
ÔÇó C) Gece ile g├╝nd├╝z s├╝resi aras─▒ndaki fark artar.
ÔÇó D) S─▒cakl─▒k azal─▒r.
ÔÇó E) Deniz sular─▒n─▒n s─▒cakl─▒─č─▒ ve tuzluluk oran─▒ azal─▒r.(AkdenizÔÇÖin deniz suyu s─▒cakl─▒─č─▒ ve tuzluluk oran─▒ Ege,Marmara ve KaradenizÔÇÖden fazlad─▒r.)
ÔÇó 8- D├Ârt mevsim belirgin olarak ya┼čan─▒r.
ÔÇó 9- K─▒┼č─▒n Cephesel ya─č─▒┼člar fazla g├Âr├╝l├╝r.
ÔÇó 10- Kuzeyden esen r├╝zgarlar s─▒cakl─▒─č─▒ d├╝┼č├╝r├╝rken,g├╝neyden esen r├╝zgarlar s─▒cakl─▒─č─▒ y├╝kseltir.
ÔÇó 11- Da─člar─▒n g├╝ney yama├žlar─▒ daha s─▒cakt─▒r
ÔÇó 12- Y─▒l i├žerisinde farkl─▒ hava k├╝tlelerinin etkisinde kal─▒r.

├ľzel Konum ve Etkileri

T├╝rkiye ├Âzel konum bak─▒m─▒ndan ├žok ├že┼čitli ├Âzelliklere sahiptir. Bunlar a┼ča─č─▒daki ba┼čl─▒klar halinde belirtilir.
ÔÇó Asya, Avrupa ve Afrika k─▒t’alar─▒ndan olu┼čan ve D├╝nya Adas─▒ olarak isimlendirilen kara par├žalar─▒ aras─▒nda mente┼če durumundad─▒r. Do─ču ile bat─▒y─▒, kuzey ile g├╝neyi birbirine ba─člar.
ÔÇó T├╝rkiye d├╝nya ├╝zerinde iki k─▒tada topraklar─▒ bulunan ├╝├ž ├╝lkeden (di─čerleri Rusya Federasyonu ve M─▒s─▒r’d─▒r) biridir.
ÔÇó Kafkas, balkan ve Orta Do─ču ├╝lkeleri aras─▒ndad─▒r.
ÔÇó Do─ču Akdeniz’de bir yar─▒m ada durumunda olup ├╝├ž taraf─▒ denizlerle ├ževrilidir.
ÔÇó ─░stanbul ve ├çanakkale bo─čazlar─▒yla Ege denizi ├╝zerinden Akdeniz’e, oradan da okyanuslara ba─člant─▒s─▒ vard─▒r.

T├ťRK─░YEÔÇÖN─░N ├ľZEL KONUMUNUN SONU├çLARI

ÔÇó 1-┬áAsya, Avrupa ve Afrika k─▒talar─▒n─▒n birbirine en ├žok yakla┼čt─▒─č─▒ yerde bulunur. Bunun sonucunda
ÔÇô A) ├ť├ž k─▒ta aras─▒nda do─čal k├Âpr├╝ durumundad─▒r. Bu nedenle Asya ile Avrupa aras─▒ndaki g├Â├žler Anadolu ├╝zerinden ger├žekle┼čmi┼čtir.
ÔÇô B) ─░pek ve Baharat yollar─▒ gibi ├Ânemli ticaret yollar─▒na ge├žitlik yapm─▒┼čt─▒r.
ÔÇó 2-┬áDo─čal g├╝zellikler bak─▒m─▒ndan zengindir
ÔÇó 3-┬áD├╝nyada en fazla petrol ├ž─▒karan ├╝lkelere kom┼čudur
ÔÇó 4-┬áOrtalama y├╝kseltisi fazla olan bir ├╝lkedir
ÔÇó 5-┬áY├╝kseltisi bat─▒dan do─čuya do─čru artar.
ÔÇó 6-┬áGer├žek alan─▒(814,578 km kare) ile izd├╝┼č├╝m├╝ alan─▒ (779,452 km kare) aras─▒ndaki fark fazlad─▒r. Bunun nedeni engebeli ve y├╝ksek olmas─▒ndan kaynaklan─▒r.
ÔÇó 7-┬á├ť├ž taraf─▒ denizlerle ├ževrili ve yer y├╝z├╝ ┼čekilleri ├že┼čitlidir.Bunun sonucunda;
ÔÇô A) ├çe┼čitli iklimler g├Âr├╝lmektedir.
ÔÇô B) Yeti┼čtirilen ├╝r├╝n ├že┼čidi artm─▒┼čt─▒r
ÔÇô C) Turizm faaliyetleri yayg─▒nd─▒r
ÔÇô D)Bitki ├Ârt├╝s├╝ ├že┼čitlili─či artm─▒┼čt─▒r.
ÔÇó 8-┬áBat─▒dan do─čuya gidildik├že s─▒cakl─▒k d├╝┼čer.
ÔÇó 9-┬áZengin yeralt─▒ kaynaklar─▒na sahiptir.
ÔÇó 10-┬áT├╝rkiye ├Âzel konumu sayesinde bir├žok uluslar aras─▒ kurulu┼ča ├╝yedir. (NATO, Avrupa Konseyi, Karadeniz Ekonomik ─░┼čbirli─či Te┼čkilat─▒ ve ─░slam Konferans─▒ Birli─či)
Avrupa Birli─či tam ├╝yelik ba┼čvurusunu da yapm─▒┼čt─▒r.
ÔÇó 11-┬áDa─člar do─ču bat─▒ y├Ân├╝nde uzand─▒─č─▒ i├žin Kuzey-G├╝ney y├Ânl├╝ ula┼č─▒m zordur.

T├╝rkiye ├žok ├že┼čitli y├Ânlerden bir k├Âpr├╝ g├Ârevi yapar:
* Asya ile Avrupa K─▒t’alar─▒ aras─▒nda,
* Avrupa ├╝lkeleriyle Orta Do─ču ├╝lkeleri aras─▒nda,
* Bat─▒ ile Do─ču ├╝lkeleri aras─▒nda,
* M├╝sl├╝man ├╝lkeleri ile Hristiyan ├╝lkeleri aras─▒nda,
* Sanayi ├╝lkeleri ile petrol ve tar─▒m ├╝lkeleri aras─▒nda,
* Do─ču k├╝lt├╝r├╝ ile Bat─▒ k├╝lt├╝r├╝ aras─▒nda,
* Serbest ekonomi d├╝zeni uygulayan ├╝lkelerle devlet├ži ekonomi d├╝zeni uygulayan ├╝lkeler aras─▒nda k├Âpr├╝ g├Ârevi yapmaktad─▒r.
T├╝rkiye Asya ile Avrupa k─▒t’alar─▒nda bulunan sekiz ├╝lke ile s─▒n─▒r kom┼čusudur. T├╝rkiye biri b├╝y├╝k (Anadolu) di─čeri k├╝├ž├╝k (Trakya) iki yar─▒madadan olu┼čan bir ├╝lkedir. D├╝nya ├╝zerinde say─▒l─▒ ├╝lke, bu kadar ├žok ├╝lkelerle s─▒n─▒r kom┼čusudur. ├çok ├╝lkeyle s─▒n─▒r kom┼čusu olmak, jeopolitik y├Ânden olumsuz bir ├Âzelliktir. Ayr─▒ca bu s─▒n─▒rlar─▒n uzun olmas─▒ ve topo─čafik engellerin bulunmamas─▒ da T├╝rkiye i├žin sorunlar yaratmaktad─▒r.

T├ťRK─░YE’N─░N SINIRLARI

Bug├╝nk├╝ milli s─▒n─▒rlar─▒m─▒z─▒n ba┼čl─▒ca ├Âzelliklerini genel olarak ┼č├Âyle ├Âzetlenebilir:

1. Deniz ve kara toplam uzunlu─ču 11.086 km dir. Bunun 8333 km si (%75.7) deniz s─▒n─▒rlar─▒, 2753 km si ise (%24.3), kara s─▒n─▒rlar─▒ndan olu┼čur.

2. S─▒n─▒rlar─▒n─▒n uzunlu─ču bak─▒m─▒ndan T├╝rkiye, d├╝nyan─▒n en uzun s─▒n─▒rl─▒ ├╝lkeleri aras─▒nda yer al─▒r.

3. T├╝rkiye k─▒y─▒lar─▒n─▒n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝ Anadolu k─▒y─▒lar─▒ olu┼čturur. ├ľrne─čin 8333 km lik toplam k─▒y─▒ uzunlu─čunun sadece 786 km si (%9.4) Trakya ve 1067 km si adalar─▒n k─▒y─▒ uzunluklar─▒d─▒r. Oysa, Anadolu k─▒y─▒lar─▒n─▒n toplam uzunlu─ču 6480 km yi bulur.

4. ─░ran s─▒n─▒r─▒m─▒z d─▒┼č─▒ndaki kara s─▒n─▒rlar─▒m─▒z hemen t├╝m├╝yle yak─▒n tarihimizde belirlenmi┼čtir.

5. Kara s─▒n─▒rlar─▒m─▒zda co─črafi anlamda, sadece ─░ran Irak s─▒n─▒rlar─▒ dogal s─▒n─▒r niteli─či ta┼č─▒maktad─▒r. Di─čerleri ise yer yer baz─▒ engellerden ge├žmekle birlikte ├žo─čunlukla yapay s─▒n─▒r niteli─či ta┼č─▒rlar.

6. S─▒n─▒rlar─▒m─▒z─▒n baz─▒lar─▒ (─░ran, Irak ve Yunanistan s─▒n─▒rlar─▒nda oldu─ču gibi) tamamen politik s─▒n─▒rlar olup T├╝rk n├╝fusunun b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ b├Âlm├╝┼člerdir. ├ľrne─čin, ─░ran s─▒n─▒r─▒ G├╝ney Azerbaycan’─▒, Irak s─▒n─▒r─▒ Musul-Kerk├╝k-Erbil ve dolaylar─▒nda T├╝rklerin ya┼čad─▒─č─▒ yerleri, Yunan s─▒n─▒r─▒ ise Bat─▒ Trakya’y─▒ Anadolu T├╝rklerinden ay─▒rmaktad─▒r.

T├╝rkiye’nin sekiz kom┼čusu vard─▒r. Bunlar─▒ bulunduklar─▒ b├Âlgelere g├Âre ├╝├ž grupta toplayabiliriz

* Balkan ├ťlkeleri
1. Yunanistan
212 km lik uzunlu─ča sahiptir. S─▒n─▒r Meri├ž Irma─č─▒n─▒n a─č─▒z k─▒sm─▒nda ba┼člar ve T├╝rkiye-Yunanistan ve Bulgaristan s─▒n─▒rlar─▒n─▒n kesi┼čme noktas─▒nda son bulur.

2. Bulgaristan
269 km lik uzunlu─ča sahip olan Bulgaristan s─▒n─▒r─▒ Meri├ž ─▒rma─č─▒n─▒n T├╝rkiye giri┼činden ba┼člar ve Karadeniz k─▒y─▒lar─▒nda son bulur.

* Kafkas ├ťlkeleri
1. G├╝rcistan
276 km olan s─▒n─▒r Sarp K├Ây├╝nden ba┼člar ve T├╝rkiye-G├╝rcistan ve Ermenistan kesi┼čmesinde biter.

2. Ermenistan
Genel olarak Arpa├žay ve Aras vadisini izleyerek Nahcivan-T├╝rkiye s─▒n─▒r─▒nda biter.316 km uzunlu─čundad─▒r.

3. Azerbaycan
Azerbaycan kendisine ba─čl─▒ Nahcivan ├ľzerk Cumhuriyeti vas─▒tas─▒yla T├╝rkiye’ye kom┼čudur.T├╝rkiye-Nahcivan s─▒n─▒r─▒ sadece 18 km uzunlu─čundad─▒r.

* Orta Do─ču ├ťlkeleri
1. ─░ran
Aras’─▒n ├╝lkemizden ayr─▒ld─▒─č─▒ y├Âreden ba┼člar ve T├╝rk-─░ran-Irak s─▒n─▒rlar─▒n─▒n kesi┼čme noktas─▒nda biter. 454 km uzunlu─čundad─▒r.

2. Irak
T├╝rkiye-─░ran s─▒n─▒r─▒n─▒n bitiminden ba┼člayarak T├╝rkiye-Suriye-Irak kesi┼čim noktas─▒nda biter.331 km uzunlu─čundad─▒r.

3. Suriye
877 km olan bu s─▒n─▒r kara s─▒n─▒rlar─▒m─▒z─▒n en uzunudur.

Kaynak

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan 10. S─▒n─▒f Co─črafya 1. D├Ânem 1. Yaz─▒l─▒ Klasik 2014-2015 ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Co─črafya hayata bak─▒┼č a├ž─▒m, hayat felsefem..

Cevap Yaz