Haritalarda Uzunluk ve Alan Hesaplamaları

0

Sevgili arkadaşlar coğrafya dersinin matematiksel işlem kullanılan konularından ikincisi olan Haritalarda uzunluk ve alan hesaplamaları konusunda da bol örneklerle size faydalı bir yazı oluşturmaya çalıştık. ilk etapta karmaşık gibi görünse de aslında mantığını anlayınca çok zevkli ve basit bir konudur. Önce konuyla ilgili bazı kavramları bilmemiz gerekiyor sonrasında ise unutmamamız gereken formüller var. Uzunluk hesaplamalarında matematiksel işlem olarak sadece basit çarpma bölme, alan hesaplamalarında ise bunlara ek olarak ölçek paydasındaki sayının karesini alma işlemlerini bilmeniz yeterlidir. Kavramlarla başlayalım.

Haritalardaki küçültme oranına ölçek adı verilir. Haritaların ölçeği kullanılarak haritada yer alan iki nokta arasının kuş uçuşu gerçek uzaklığı ya da haritadaki bir bölgenin iz düşümsel gerçek alanı hesaplanabilir. İki çeşit ölçek vardır.



Ölçek Çeşitleri

Kesir Ölçek: Küçültme oranının rasyonel ifadeyle gösterilmesidir.

Kesir Ölçek

Örneğin 1/700.000 kesir ölçekli bir harita, üzerindeki 1 cm’lik uzunluğun gerçekte 700.000 cm’ye eşit olduğunu ifade eder.

Not: Haritada ölçek değişse bile yükselti, coğrafi koordinatlar ve gerçek alan değişmez.

Çizgi (Grafik) Ölçek: Eşit aralıklara ayrılmış bir doğru üzerinde küçültme oranının gösterilmesidir. Çizgi ölçekte eşit bölmelerin her birine çentik denir. Çizgi ölçeklerden faydalanarak harita üzerindeki mesafelerin gerçek değerleri kolayca hesaplanabilir. Ayrıca haritalarda büyütme ve küçültme yapılırken oranlarda bozulma olmadığından çizgi ölçek, kesir ölçeğe göre daha çok tercih edilir.

Çizgi Ölçek

Uzunluk ölçüleri

Kesir ölçeği çizgi ölçeğe çevirme
• Kesir ölçeğin paydasında bulunan birim, çizgi ölçekte kullanılacak birime dönüştürülür.
• Bulunan değer, çizgi ölçekte 0’ın sağındaki (belirtilmişse solunda da) ilk birim olarak kabul edilir ve katları şeklinde yazılır.

Kesir ölçeği çizgi ölçeğe çevirme

Kesir ölçeği çizgi ölçeğe çevirme

Kesir ölçeği çizgi ölçeğe çevirme

Çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirme
Çizgi ölçeğin boyu harita uzunluğu olarak kabul edilir. Çizgi ölçeğin üzerindeki başlangıç ve bitiş değerlerinin toplamı gerçek uzunluğu verir. Ölçek formülünde yerine yazıldığında kesir ölçek değeri elde edilmiş olur.

Çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirme

Çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirme

Çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirme

Haritalarda Uzunluk Hesaplamaları

Kuş uçuşu uzaklık hesaplama
Kuş uçuşu uzaklık, yükselti ve çukurların dikkate alınmadığı iki nokta arasındaki uzaklığa denir.

Örnek olarak Tokat ve Ordu şehirleri arasındaki kuş uçuşu uzaklığı hesaplayabilmek için haritada iki şehir arası kâğıt ya da cetvele işaretlenir. Daha sonra işaretli olan kâğıdın başlangıç noktası çizgi ölçekte 0 noktasına konur. İşaretli noktanın çizgi ölçekte karşılık geldiği değer kuş uçuşu uzaklığı verir. Dolayısıyla bu ölçümler sonucunda Tokat ile Ordu arasındaki mesafe, çizgi ölçekte yaklaşık 150 km olarak bulunur.

Çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirme

Gerçek uzunluk hesaplama

Bütün haritalarda uzunluk hesaplamaları yapılabilir. Ölçeğin paydası harita uzunluğu ile çarpılarak gerçek uzunluk hesaplanabilir.

Not: Gerçek uzunluk kavramı 2’ye ayrılır. Bizim formüller ile bulacağımız uzunluk kuş uçuşu uzunluktur.
Gerçek Uzunluk: Arazinin eğimi ve engebesi dikkate alınarak ölçülen uzunluktur.
Kuş Uçuşu Uzunluk: İki merkez arasında ölçülen en kısa uzunluktur.

Gerçek uzunluk hesaplama örnek

Gerçek uzunluk hesaplama örnek

Harita uzunluk hesaplama örnek

Harita uzunluk hesaplama örnek

Ölçek hesaplama örnek

Ölçek hesaplama örnek

Ölçek hesaplama örnek

Ölçek hesaplama örnek

Gerçek alan ve iz düşümsel alan nedir?
Gerçek alan, yeryüzü şekillerinin tüm eğim ve engebesiyle beraber toplam yüzey alanıdır. İz düşümsel alan ise engebe faktörünün ortadan kaldırılarak her yerin düzmüş gibi kabul edildiği alandır. Bir yerin gerçek alanı ile iz düşümsel alanı arasındaki fark çok ise o yer engebelidir. Fark az ise o yerde engebe azdır. Haritalara aktarılan alan iz düşümsel alandır. Harita üzerinde bir alan hesaplanırken her yer düzmüş gibi kabul edilir.

Gerçek Alan hesaplama örnek

Gerçek Alan hesaplama örnek

Gerçek Alan hesaplama örnek

Gerçek Alan hesaplama örnek

Haritalarda Uzunluk ve Alan Hesaplamaları Ders Notu PDF İçin Tıklayın.

Yazar Hakkında

Coğrafya hayata bakış açım, hayat felsefem..

Cevap Yaz