T├╝rkiye Ekonomisini Etkileyen Fakt├Ârler

0

T├╝rkiye Ekonomisini Etkileyen Fakt├Ârler

T├╝rkiye Ekonomisinin Sekt├Ârel Da─č─▒l─▒m─▒
Ekonomi ├╝├ž temel sekt├Âr ├╝zerinde geli┼čme g├Âstermi┼čtir. Bunlar birincil (tar─▒m), ikincil (Sanayi) ve ├╝├ž├╝nc├╝l (hizmet) olarak grupland─▒r─▒lmaktad─▒r. N├╝fusun sekt├Ârel da─č─▒l─▒m─▒ ├╝lkelerin geli┼čmi┼člik d├╝zeyi ile ilgili en ├Ânemli kriterlerden biridir. T├╝rkiyeÔÇÖde n├╝fusun ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ hizmet ve tar─▒m sekt├Ârlerinde ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒ndan bu ana sanayi sekt├Âr├╝nde beklenen at─▒l─▒m yap─▒lamam─▒┼čt─▒r. Son y─▒llarda sanayi sekt├Âr├╝n├╝n de giderek ├Ânem kazanmas─▒yla T├╝rkiyeÔÇÖnin yak─▒n gelecekte bir sanayi ├╝lkesi olmas─▒ beklenmektedir.

T├ťRK─░YE EKONOM─░S─░N─░ ETK─░LEYEN FAKT├ľRLER
T├╝rkiye ekonomisi hem fiziki hem de be┼čeri fakt├Ârlerden etkilenmi┼č, geli┼čiminde bu fakt├Ârlerin do─črudan etki olmu┼čtur. Ekonomiyi etkileyen fakt├Ârler temelde ikiye ayr─▒lmaktad─▒r.

Ekonomiyi-etkileyen-faktorler

A. F─░Z─░K─░ FAKT├ľRLER
1. Co─črafi Konum

ÔÇó T├╝rkiye, ├╝├ž taraf─▒ denizlerle ├ževrili bir yar─▒m ada oldu─čundan denizcilik, turizm ve bal─▒k├ž─▒l─▒k faaliyetleri i├žin uygun ko┼čullar ta┼č─▒maktad─▒r. Her y─▒l bo─čazlardan ge├žen 50.000 civar─▒ndaki gemi ├╝lkemizin stratejik ├Ânemini artt─▒rmaktad─▒r.
ÔÇó T├╝rkiye ├╝├ž k─▒tan─▒n kesi┼čti─či, ├Ânemli bir kav┼čak noktas─▒d─▒r. Bu nedenle tarih boyunca ├Ânemli ticaret yollar─▒ AnadoluÔÇÖdan ge├žmi┼čtir (Kral yolu, ─░pek Yolu, Baharat yolu, vb). Ayr─▒ca T├╝rkiyeÔÇÖnin bu ├Âzelli─či binlerce y─▒ld─▒r ula┼č─▒m a─č─▒n─▒n da ├Ânemli ├Âl├ž├╝de geli┼čmesine yol a├žm─▒┼čt─▒r.
ÔÇó T├╝rkiyeÔÇÖde farkl─▒ mevsimlerin ya┼čanmakta olu┼ču ├Âzellikle tar─▒msal ├╝retim ├že┼čitlili─čini, buna ba─čl─▒ olarak da tar─▒ma dayal─▒ sanayinin geli┼čmesini sa─člam─▒┼čt─▒r. T├╝rkiye, D├╝nyaÔÇÖda ender bitki ├že┼čitlili─če sahip ├╝lkelerden biridir.
ÔÇó T├╝rkiyeÔÇÖde ├Ânemli stratejik yer alt─▒ kaynaklar─▒ vard─▒r. Bu kaynaklardan ├Âzellikle Bor gelece─čin en ├Ânemli yak─▒t─▒ olarak kabul edilmektedir. Ayr─▒ca T├╝rkiye’nin kom┼čular─▒n─▒n zengin petrol yataklar─▒na sahip olmas─▒, T├╝rkiyeÔÇÖnin bulundu─ču b├Âlgede daima ├Ânemli bir akt├Âr olmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
ÔÇó T├╝rkiye, farkl─▒ k├╝lt├╝r ve uygarl─▒klara ev sahipli─či yapm─▒┼č bir ├╝lkedir. Bu sayede zengin turistik de─čerlere sahiptir. Her y─▒l milyonlarca insan T├╝rkiyeÔÇÖdeki bu de─čeri g├Ârmeye gelmektedir.
ÔÇó ├ťlkenin ├Âzellikle do─čusunda ve kuzeyinde zengin su kaynaklar─▒n─▒n bulunmas─▒ T├╝rkiyeÔÇÖyi b├Âlge ├╝lkeleri i├žinde en avantajl─▒ ├╝lke konumuna sokmaktad─▒r.

2. Yer ┼čekilleri
T├╝rkiyeÔÇÖde arazi b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de y├╝ksek ve engebelidir. Engebeli arazilerin fazla olmas─▒;
ÔÇó Sanayinin belirli b├Âlgelerde geli┼čmesini engellemi┼č
ÔÇó Ula┼č─▒m ko┼čullar─▒n─▒ olumsuz y├Ânde etkilemi┼č
ÔÇó Y├╝z├Âl├ž├╝m├╝ne g├Âre tar─▒msal ├╝retim ko┼čullar─▒n─▒ d├╝┼č├╝rm├╝┼č
ÔÇó Altyap─▒ ve ula┼čt─▒rma hizmetlerini zorla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r.

Bu nedenlerle T├╝rkiyeÔÇÖde ekonomik faaliyetler b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de ├╝lkenin bat─▒s─▒ndaki Marmara-Ege ve ─░├ž Anadolu b├Âlgelerinde geli┼čme g├Âstermi┼čtir.

Yer ┼čekillerinin ekonomiye olumlu etkileri de vard─▒r.
ÔÇó Zengin bitki ve hayvan ├že┼čitlili─činin olmas─▒
ÔÇó Tar─▒m ├╝r├╝n├╝ ├že┼čitlili─činin fazla olmas─▒
ÔÇó Turizm ├že┼čitlili─činin fazla olmas─▒
ÔÇó Hidroelektrik ├╝retiminin fazla olmas─▒ bunlardan ba┼čl─▒calar─▒d─▒r.

3. ─░klim
iklim ko┼čullar─▒ T├╝rkiye ekonomisini etkileyen fiziki fakt├Ârlerden biridir. ─░klim ekonomiyi dolayl─▒ yoldan etkiler.
ÔÇó ─░klim ├že┼čitlili─či turizm olanaklar─▒n─▒n ├že┼čitlenmesini
ÔÇó Tar─▒msal ├╝retim olanaklar─▒n─▒n geli┼čmesini ve ├že┼čitlenmesini
ÔÇó Farkl─▒ bitki topluluklar─▒n─▒n bulunmas─▒ end├╝stri i├žin hammadde ihtiyac─▒n─▒n ve ├že┼čitlili─činin sa─članmas─▒n─▒ m├╝mk├╝n k─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ancak iklimin ekonomi ├╝zerinde olumsuz etkileri de vard─▒r. ├ľrne─čin Do─ču AnadoluÔÇÖda iklim ko┼čullar─▒n─▒n elveri┼čsiz olmas─▒ burada tar─▒m ve sanayinin geli┼čmesinin ├Ân├╝ndeki ├Ânemli engellerden biridir. Benzer ┼čekilde i├ž kesimlerde kurak ve yar─▒ kurak iklimlerin etkili olmas─▒, ├╝lkede tar─▒m alanlar─▒n─▒n % 75ÔÇÖinin kuru tar─▒m ├╝r├╝nlerine ayr─▒lmas─▒na yol a├žm─▒┼čt─▒r.

4. Do─čal Kaynaklar
T├╝rkiye do─čal kaynaklar bak─▒m─▒ndan D├╝nyaÔÇÖn─▒n say─▒l─▒ ├╝lkelerinden biridir. Do─čal kaynaklar─▒n ├že┼čitlili─či T├╝rkiyeÔÇÖyi daha g├╝├žl├╝ k─▒lmaktad─▒r. Zengin yer alt─▒ ve yer├╝st├╝ kaynaklar─▒n─▒n varl─▒─č─▒ sayesinde ├╝retim ├že┼čitlili─či de fazlad─▒r.

B. BE┼×ER─░ FAKT├ľRLER
1. N├╝fus
├ťretim ko┼čullar─▒n─▒ etkileyen en ├Ânemli fakt├Ârlerden biri de n├╝fustur. ├ťretim s├╝recinin devaml─▒l─▒─č─▒ dinamik bir n├╝fusa ve t├╝ketime ihtiya├ž duymaktad─▒r.
Bu bak─▒mdan T├╝rkiye b├Âlgesinde avantajl─▒ ├╝lkelerden biridir. Ancak; a┼č─▒r─▒ n├╝fus art─▒┼č─▒ beraberinde pek ├žok sorunu da getirebilmektedir. N├╝fusun e─čitimi, bar─▒nmas─▒, i┼č sahibi olmas─▒ ├╝lke ekonomisine bir y├╝k olu┼čturmaktad─▒r. Di─čer taraftan i┼čg├╝c├╝n├╝n ucuz, pazar─▒n geni┼č olmas─▒ T├╝rkiyeÔÇÖnin avantajlar─▒ olarak g├Âsterilebilir.

2. Sermaye
T├╝rkiye mevcut fiziki ko┼čullara ve insan kaynaklar─▒na ra─čmen sermaye bak─▒m─▒ndan yetersiz bir ├╝lkedir. Bunda Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun s├Âm├╝rge siyaseti izlememesi etkili olmu┼čtur. Ayr─▒ca, Osmanl─▒ devletinde ├Âzel m├╝lkiyetin olmamas─▒, topraklar─▒n padi┼čaha ait olmas─▒ gibi etkenler giri┼čken burjuva s─▒n─▒f─▒n─▒n olu┼čmas─▒na engel olmu┼čtur. Di─čer taraftan cumhuriyet y─▒llar─▒na kadar toplumda bir sermaye birikimi olu┼čmam─▒┼čt─▒r. T├╝rkiyeÔÇÖde ger├žek giri┼čimcilik ancak 1950ÔÇÖli y─▒llardan itibaren ba┼člam─▒┼čt─▒r. Her durumda T├╝rkiyeÔÇÖnin ├╝retimdeki en ├Ânemli s─▒k─▒nt─▒s─▒ sermayedir. Bu nedenle do─čal kaynaklar yabanc─▒ ├╝lkelere verilerek sermaye kaynaklar─▒ yarat─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lmaktad─▒r.

3. Ula┼č─▒m
Ula┼č─▒m ko┼čullar─▒ ekonomik faaliyetleri do─črudan etkiler. ├ťlkemizde ula┼č─▒m ko┼čullar─▒n─▒n elveri┼čli oldu─ču Marmara, Ege ve ─░├ž AnadoluÔÇÖda tar─▒m, sanayi, turizm ve finans gibi sekt├Ârler geli┼čmi┼čken, ula┼č─▒m─▒n elveri┼čsiz oldu─ču Do─ču Anadolu ve Karadeniz B├Âlgeleri geli┼čmemi┼čtir.

4. Enerji Kaynaklar─▒
T├╝rkiyeÔÇÖde enerji potansiyeli y├╝ksektir. Fakat bu potansiyel yeterli yat─▒r─▒mlar yap─▒lmad─▒─č─▒ i├žin de─čerlendirilememektedir. ├ťlkede h─▒zla geli┼čen sanayi ve artan n├╝fus, enerji ihtiyac─▒n─▒ her ge├žen g├╝n art─▒rmaktad─▒r. Bu nedenle enerji kaynaklar─▒ T├╝rkiye i├žin stratejik ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r. Fakat enerji kaynaklar─▒ istenilen ├Âl├ž├╝de geli┼čmedi─činden, T├╝rkiye enerji ithal etmektedir. ├ľzellikle, do─čalgaz ve petrolde d─▒┼ča ba─č─▒ml─▒l─▒k T├╝rk ekonomisi ├╝zerindeki en ├Ânemli y├╝kt├╝r.

5. Teknolojik Geli┼čmeler
Teknolojik geli┼čim ekonominin dinamosudur. Ge├žmi┼čte T├╝rkiye teknoloji ithalat├ž─▒s─▒ bir ├╝lke konumundayken g├╝n├╝m├╝zde baz─▒ sanayi t├╝rlerinde teknoloji ihra├ž eden bir ├╝lke konumuna gelmi┼čtir. ├ľzellikle tekstil ve beyaz e┼čya sekt├Ârleri bu duruma ├Ârnektir. T├╝rkiyeÔÇÖnin sa─čl─▒kl─▒ ve g├╝├žl├╝ bir bi├žimde kalk─▒nabilmesi teknoloji ve Ar-Ge (Ara┼čt─▒rma-Geli┼čtirme) alanlar─▒nda yapaca─č─▒ yat─▒r─▒mlara ba─čl─▒d─▒r.

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan 11. S─▒n─▒f Co─črafya 1. D├Ânem 1. Yaz─▒l─▒ 2014-2015 ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Co─črafya hayata bak─▒┼č a├ž─▒m, hayat felsefem..

Cevap Yaz