Co─črafya

0

Co─črafya

Co─črafya, istatistik bilgiler ve kuru bilgiler y─▒─č─▒n─▒ de─čildir.

Akarsular─▒n uzunluklar─▒, da─člar─▒n y├╝kseklikleri, ├╝lkelerin y├╝z ├Âl├ž├╝m├╝, n├╝fusu, co─čraf├« b├Âlgelerin n├╝fuslar─▒, y├╝z ├Âl├ž├╝mleri, buralardan sa─članan tar─▒m┬şsal ├╝r├╝nlerin miktar─▒, bu miktar─▒n T├╝rkiye ekonomisindeki % oran─▒, b├Âlgelerdeki b├╝y├╝k ve k├╝├ž├╝k ba┼č hayvan say─▒lar─▒, kentlerin son n├╝fus say─▒m─▒ndaki n├╝fusun miktar─▒ gibi istatistik bilgiler k─▒sa zamanda unutulabilir. Bunlar─▒n baz─▒lar─▒ ise zamanla de─či┼čen de─čerlerdir. ├ľ─črenilmesinin insanlara bir ┼čey kazand─▒rmad─▒─č─▒ bu kuru bilgilerle, bir sonuca var─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. Gerekti─či zaman istatistik b├╝ltenlerinden ve atlaslardan bulunabilen bu ve ben┬şzeri bilgilerin Co─črafya gibi g├Âsterilmesi Co─črafyaya yap─▒lan k├Ât├╝l├╝klerin en b├╝y├╝─č├╝d├╝r.

Co─črafya “en”ler bilimi de de─čildir.

D├╝nya’n─▒n en uzun akarsuyu, en y├╝ksek da─č─▒, Avrupa’n─▒n en geni┼č ├╝lkesi, en kalabal─▒k kenti, Asya’n─▒n en geni┼č g├Âl├╝, en fakir ├╝lkesi gibi bilgilerin y─▒─č─▒n─▒ da Co─črafya de─čildir. Co─čraf├« bilgiler i├žerisinde yeri geldik├že ve nedenleriyle birlikte bu de─čerler de zaman zaman verilebilir, hatt├ó bazen ├Ârnek olarak verilmelidir de. ├ľrne─čin, co─čraf├« bilgiler aras─▒nda T├╝rkiye’nin en so─čuk ve en s─▒cak yerlerinin nereleri oldu─ču ve bunlar─▒n nedeninin bilinmesi yararl─▒d─▒r. Sanayinin en ├žok geli┼čmi┼č ve en az geli┼čmi┼č y├Ârelerinin nereler oldu─ču ve bunun nedenleri de bilinmelidir. Ancak bunlar─▒ ├žo─čaltarak bilgileri b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de “enÔÇŁlere dayand─▒rmak, Co─črafyay─▒ sevimsiz h├óle getirmektir.

Co─črafya, D├╝nya’ya ya da onun bir k─▒t’ as─▒na, bir ├╝lkesine ait be┼čer├« ve fizik├« bilgilerin s─▒ralanarak ├Â─črenilmesi veya ezberlenmesi de de─čildir.

Bu ┼čekildeki kuru bilgiler y─▒─č─▒n─▒ asl─▒nda hi├ž bir bilim olamaz. Kald─▒ ki bir yorum ve sentez bilimi olan Co─črafya, hi├žbir ┼čekilde olamaz. ├ç├╝nk├╝ Co─črafya; bu bilgilerin bir sistematik i├žinde, hangi do─čal ve be┼čer├« etkenler sonucu ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ ara┼čt─▒r─▒r. Olaylar─▒n geli┼čme durumunu, varsa insanlara yapm─▒┼č oldu─ču olumsuz etkilerin neler oldu─čunu, ara┼čt─▒rmalardan elde edilen sonu├žlar─▒n yorumlanarak ortaya ├ž─▒kan sentez do─črultusunda insanlar─▒n bu olumsuz etkilerden nas─▒l korunaca─č─▒n─▒, ya da daha az zarar g├Ârmesi i├žin ne┬şlerin yap─▒lmas─▒ gerekti─čini ├Âneren bilimdir.

Co─črafya, ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒n─▒n; harita, kesit, ┼čekil, grafik, foto─čraf gibi ara├ž-gere├žlerle ak─▒lda s├╝rekli kalacak ┼čekilde ├Â─črenilmesi ve ├Â─čretilmesi gereken bir bilimdir.

Bu yollara yeteri kadar ba┼čvurulmad─▒─č─▒ i├žin, Co─črafya ├Â─čretiminde genellikle ezbercilik ve kuru bilgi y─▒─č─▒n─▒ sunma yollar─▒ ├Ân pl├óna ├ž─▒kmakta ve Co─črafya, oldu─čundan ba┼čka bir g├Âr├╝n├╝m kazanmaktad─▒r

Co─črafya sentez bilimidir.

Co─črafya bilimi bir yar─▒s─▒yla fen bilimi, di─čer yar─▒s─▒yla da sosyal bilimdir. Hem bu nedenle, hem olaylara geni┼č bir a├ž─▒dan bak─▒┼č─▒, hem de ara┼čt─▒rd─▒─č─▒ konular y├Ân├╝nden, en ├žok kom┼ču bilime sahip olan bilim alan─▒d─▒r. Bu durumun Co─črafyaya ve Co─črafyac─▒lara kazand─▒rd─▒─č─▒ ├Ânemli avantaj vard─▒r. Bu da Co─črafyac─▒n─▒n olaylara ├žok boyutlu bakabilme ├Âzelli─čidir. Co─črafyac─▒ bu ├Âzelli─čini, hem sosyal hem de fen bilimlerinin ├že┼čitli dallar─▒na ait olan bilgilere sahip olmas─▒ndan kazanmaktad─▒r. Bu ├Âzelli─činden dolay─▒ bir Co─črafyac─▒; “geri kalm─▒┼čl─▒k”, “a├žl─▒k”, “kurakl─▒k”, “k├╝reselle┼čme”, “kutupla┼čma”, “kalk─▒nma”, “iklim de─či┼čiklikleri” “├ž├Âlle┼čme”, “salg─▒n hastal─▒klar” gibi, D├╝nya’y─▒ ve D├╝nya’da ya┼čayan b├╝t├╝n insanlar─▒ ilgilendiren evrensel sorunlar hakk─▒nda en sa─čl─▒kl─▒ bilgi ve g├Âr├╝┼člere sahip olan meslek adam─▒d─▒r.

Yukar─▒daki a├ž─▒klamalardan da anla┼č─▒laca─č─▒ gibi Co─črafyac─▒, sentez ve yorum yapmak zorundad─▒r. ├ç├╝nk├╝ Co─črafyac─▒; jeoloji, toprak, hidroloji, biyoloji, sosyoloji, ekonomi, haritac─▒l─▒k, istatistik, meteoroloji, astronomi, n├╝fus bilimi, sosyoloji gibi daha bir├žok bilim ve bilim dallar─▒na ait gerekli bilgileri yeterli ├Âl├ž├╝de bilmekte ve kullanmaktad─▒r. Co─črafyac─▒ bu bilim alanlar─▒ndan hi├ž birisini, bu alanlar─▒n sahibi kadar bilemez. ├ľrne─čin toprak├ž─▒ kadar topra─č─▒, biyolog kadar biyolojiyi, jeolog kadar jeolojiyi, meteorolog kadar meteorolojiyi, istatistik├ži kadar istatisti─či bilemez. Zaten b├Âyle olmas─▒ da beklenemez. Onun i├žin ├žok ├že┼čitli bilim dallar─▒ndan gerekti─či ├Âl├ž├╝de bilgi sahibi olan Co─črafyac─▒, ├že┼čitli alanlardan ald─▒─č─▒ bilgileri sentez yap─▒p yorumlamak zorundad─▒r. Aksi h├ólde yap─▒lan ara┼čt─▒rma Co─črafya olmaz ve b├Âyle bir ara┼čt─▒rmaya zaten ihtiya├ž duyulmaz.

Prof. Dr. Cemalettin ┼×ahin (T├╝rkiye’de Co─črafya ├ľ─čretimi -K─▒salt─▒larak-)

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan Co─črafya Biliminin Geli┼čimine Katk─▒da Bulunan Bilim Adamlar─▒ ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Co─črafya hayata bak─▒┼č a├ž─▒m, hayat felsefem..

Cevap Yaz