Aurora (Kutup I┼č─▒klar─▒)

0

Aurora (Kutup I┼č─▒klar─▒)

Auroralar (kuzey/g├╝ney kutup ─▒┼č─▒klar─▒), ├Âzellikle kutup b├Âlgelerinde g├Âky├╝z├╝nde g├Âr├╝len, d├╝nyan─▒n m├ónyetik alan─▒ ile g├╝ne┼čten gelen y├╝kl├╝ par├žac─▒klar─▒n etkile┼čimi sonuncu ortaya ├ž─▒kan do─čal ─▒┼č─▒malard─▒r. Bu ─▒┼č─▒malar, genellikle geceleri g├Âzlemlenir, a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak ─░yonosferÔÇÖde meydana gelir. Kutup auroras─▒ veya kutup ─▒┼č─▒klar─▒ olarak da an─▒l─▒r. Bu olgu yayg─▒n olarak 60 ve 72 derece kuzey ve g├╝ney enlemleri aras─▒nda g├Âr├╝n├╝r, bu da arktik ve antarktik kutup dairelerinin i├žine d├╝┼čer. Kuzey enlemlerde bu etki aurora borealis (veya kuzey ─▒┼č─▒klar─▒) olarak adland─▒r─▒l─▒r. Aurora kelimesi Roma ┼×afak Tanr─▒├žas─▒ÔÇÖn─▒n isminden gelir. Boreas da Yunancada kuzey r├╝zgar─▒na Pierre Gassendi taraf─▒ndan 1621 de verilen isimdir. Aurora borealisÔÇÖin g├Âr├╝nme olas─▒l─▒─č─▒, kuzey manyetik kutbuna yakla┼čt─▒k├ža artar. Manyetik kutbun yak─▒nlar─▒nda olu┼čan auroralar tam 90 derece, uzaktan kuzey ufkunu ye┼čilimsi bir parlakl─▒kla, bazen de g├╝ne┼č al─▒┼č─▒lmam─▒┼č bir y├Ânden do─čuyormu┼č gibi soluk bir k─▒rm─▒z─▒yla ayd─▒nlat─▒rlar. Aurora borealis s─▒kl─▒kla g├╝nd├Ân├╝mlerinde olu┼čur. Cree halk─▒ bu ilgin├ž olaya Ruhlar─▒n Dans─▒ ad─▒n─▒ vermi┼čtir. AvrupaÔÇÖda orta ├ža─člarda auroralar─▒n Tanr─▒dan i┼čaretler oldu─čuna inan─▒l─▒rm─▒┼č. (Wilfried Schr├Âder, Das Ph├Ąnomen des Polarlichts,
Darmstadt 1984).

G├╝neyÔÇÖdeki olu┼čum, aurora australis (g├╝ney kutup ─▒┼č─▒klar─▒), benzer ├Âzelliklere sahiptir. Ancak AntartikaÔÇÖda, G├╝ney AmerikaÔÇÖda ve AvustralyaÔÇÖda daha y├╝ksek enlemlerden g├Âr├╝lebilir. Australis anlam─▒ ÔÇťg├╝neyinÔÇŁ olan Latince bir kelimedir.
Auroralar b├╝t├╝n d├╝nyadan ve di─čer gezegenlerde de g├Âzlemlenebilir. Daha uzun s├╝reli karanl─▒k ve manyetik alan dolay─▒s─▒yla, kutuplara yakla┼čt─▒k├ža daha ├žok g├Âr├╝n├╝r olurlar.

 

Kaynak: Co─črafya Hocas─▒

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan Co─črafya ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Co─črafya hayata bak─▒┼č a├ž─▒m, hayat felsefem..

Cevap Yaz