Yery├╝z├╝ndeki Ba┼čl─▒ca ─░klim Tipleri

0

YERY├ťZ├ťNDEK─░ BA┼×LICA ─░KL─░M T─░PLER─░

Matematik ve ├Âzel konum ├Âzelliklerinin etkisiyle D├╝nyaÔÇÖn─▒n ├že┼čitli alanlar─▒nda farkl─▒ iklimler ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r.
Makroklima: ├çok geni┼č alanlarda etkili olan iklim tiplerine makroklima (b├╝y├╝k iklim )ad─▒ verilir.(Akdeniz iklimi,Muson iklimi)
B├Âlgesel iklim: Makroklima alan─▒ i├žerisinde daha k├╝├ž├╝k alanlarda etkili olan iklimlere b├Âlgesel iklim denir.(Marmara iklimi)
Mikroklima: B├Âlgesel iklim alanlar─▒ i├žerisinde daha dar alanlarda g├Âr├╝len farkl─▒ iklimlere mikroklima denir.(I─čd─▒r y├Âresi iklimi)

A.SICAK ─░KL─░MLER

1.Ekvatoral ─░klim:
ekvatoral-iklim

ekvatoral-iklim

 

 

 

 

 

– EkvatorÔÇÖun 10┬░ Kuzey ve G├╝ney enlemleri aras─▒nda g├Âr├╝lmektedir.
– Y─▒ll─▒k ortalama s─▒cakl─▒k 20┬░CÔÇÖnin ├╝zerindedir.
– Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k fark─▒ 3-4┬░CÔÇÖnin alt─▒ndad─▒r.
– Y─▒ll─▒k ya─č─▒┼č 1500-3000 mm aras─▒ndad─▒r.
– Her mevsim ya─č─▒┼čl─▒d─▒r.(d├╝zenli ya─č─▒┼č rejimi)
– Konveksiyonel ya─č─▒┼člar meydana gelir.
– Ba─č─▒l ve mutlak nemin en fazla oldu─ču iklim b├Âlgesidir.-En y├╝ksek ya─č─▒┼č miktar─▒, ekinoks tarihlerinde ger├žekle┼čir.
– Kimyasal ├ž├Âz├╝nmenin en fazla oldu─ču iklim b├Âlgesidir.
– Do─čal bitki g├╝r , geni┼č yaprakl─▒ ve her zaman ye┼čil kalan Ekvatoral ormanlard─▒r.
– Muz,┼čekerpancar─▒,pirin├ž,Hindistan cevizi,kau├žuk,kahve ve kakao ba┼čl─▒ca tar─▒msal ├╝r├╝nlerdir.
– Yerle┼čmeler genelde 2000m den y├╝ksek alanlarda kurulmu┼čtur.
– N├╝fus seyrektir.
– G├Âr├╝ld├╝─č├╝ alanlar,G├╝ney AmerikaÔÇÖda Amazon Havzas─▒, AfrikaÔÇÖda Kongo Havzas─▒,Gine K├Ârfezi k─▒y─▒lar─▒, Endonezya,Filipinler ve Malezya’n─▒n b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝nde etkili olmaktad─▒r.

 

2.Tropikal ─░klim ( Savan):

savan-iklimisavan-iklimi

 

 

 

 

 

– 10┬░ ve 20┬░ Kuzey ve G├╝ney enlemleri aras─▒nda g├Âr├╝l├╝r.
– Ekvatoral ku┼čak ile ├ž├Âller aras─▒nda bir ge├ži┼č iklimidir.
– Y─▒ll─▒k ortalama s─▒cakl─▒k 20┬░CÔÇÖnin ├╝st├╝ndedir.
– Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k fark─▒ 4 – 5┬░CÔÇÖcivar─▒ndad─▒r.
– Y─▒ll─▒k ya─č─▒┼č miktar─▒ 1500 – 2000 mm. Aras─▒ndad─▒r.
– Yaz aylar─▒ ya─č─▒┼čl─▒, k─▒┼č aylar─▒ kurakt─▒r.
– Do─čal bitki ├Ârt├╝s├╝ y├╝ksek boylu olan savanlar(ot) ve seyrek a─ča├žlardan olu┼čur.
– Ba┼čl─▒ca tar─▒m ├╝r├╝nleri, muz, pirin├ž, ┼čekerkam─▒┼č─▒ ve m─▒s─▒rd─▒r.
– Etkili oldu─ču alanlar,Sudan, Cad, Nijerya, Mali, Moritanya, Brezilya, Venezuela, Kolombiya, Peru ve BolivyaÔÇÖd─▒r.

 

3.Muson ─░klimi:

muson-iklimi muson-iklimi

 

 

 

 

 

– Muson r├╝zgarlar─▒n─▒n etkisiyle olu┼čmu┼čtur.
– Y─▒ll─▒k ortalama s─▒cakl─▒k 20┬░C civar─▒ndad─▒r.
– Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k fark─▒ 10┬░C civar─▒ndad─▒r.
– Y─▒ll─▒k ortalama ya─č─▒┼č 3000-5000 mm aras─▒nda ger├žekle┼čir.
– Ya─č─▒┼č─▒n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝ yaz aylar─▒nda d├╝┼čer(Yaz musonlar─▒).
– K─▒┼č mevsimi kurak ge├žmektedir. (K─▒┼č musonlar─▒).
– Do─čal bitki ├Ârt├╝s├╝ bol ya─č─▒┼č alan yerlerde muson ormanlar─▒d─▒r.
– Ya─č─▒┼člar─▒n azald─▒─č─▒ alanlarda bitki ├Ârt├╝s├╝n├╝ savanlar meydana getirir.
– Ba┼čl─▒ca tar─▒m ├╝r├╝nleri,├žay,pirin├ž,pamuk,m─▒s─▒r,bu─čday ve t├╝t├╝nd├╝r.
– G├Âr├╝ld├╝─č├╝ ba┼čl─▒ca alanlar, G├╝ney ve G├╝ney Do─ču AsyaÔÇÖd─▒r.Hindistan, ├çinÔÇÖin g├╝ney kesimleri, Japonya ve G├╝ney AfrikaÔÇÖn─▒n do─ču kesimleridir.

 

4.├ç├Âl ─░klimi:

col-iklimi col-iklimi

 

 

 

 

 

– Ya─č─▒┼člar son derece azd─▒r.
– Nem az oldu─čundan g├╝nl├╝k ve y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k farklar─▒ fazlad─▒r.
– Y─▒ll─▒k ya─č─▒┼č miktar─▒ 100 mmÔÇÖden azd─▒r
– Nadir olarak olu┼čan ya─č─▒┼č,sa─čanak ┼čeklindedir.
– Do─čal bitki ├Ârt├╝s├╝n├╝ kurak├ž─▒l otlar ve kakt├╝sler meydana getirmektedir
– Fiziksel ufalanman─▒n en fazla oldu─ču iklim b├Âlgeleridir.
– N├╝fus seyrektir.
– Tar─▒m imkanlar─▒,su kaynaklar─▒na ba─čl─▒ ├žok d├╝┼č├╝k seviyededir.
– G├Â├žebe olarak yap─▒lan k├╝├ž├╝kba┼č hayvanc─▒l─▒k en ├Ânemli ge├žim kayna─č─▒d─▒r.
– Ba┼čl─▒ca ├ž├Âl alanlar─▒ olan, B├╝y├╝k Sahra, Necef, Gobi, Taklamakan, De┼čti Kebir, Gobbon , Gibson,
Kalahari ,Namib, Patagonya, Atacama, Peru ve ABD’nin g├╝neybat─▒ kesimlerinde etkili olmaktad─▒r.

 

B.ILIMAN ─░KL─░MLER

1.Akdeniz ─░klimi:

akdeniz-iklimi akdeniz-iklimi

 

 

 

 

 

– 30┬░ – 40┬░ enlemleri aras─▒nda g├Âr├╝l├╝r.-Yazlar─▒ s─▒cak ve kurak k─▒┼člar ─▒l─▒k ve ya─č─▒┼čl─▒d─▒r.
– K─▒┼č ya─č─▒┼člar─▒ ├žo─čunlukla ya─čmur ┼čeklindedir.
– Y─▒ll─▒k ortalama s─▒cakl─▒k 15 – 20┬░C aras─▒ndad─▒r.
– Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k fark─▒ ise 18┬░C civar─▒ndad─▒r.
– K─▒┼č─▒n s─▒cakl─▒k 0┬░C alt─▒na d├╝┼čmez.
– Y─▒ll─▒k ya─č─▒┼č miktar─▒ 600 -1000 mm aras─▒nda ger├žekle┼čir.
– Do─čal bitki ├Ârt├╝s├╝, k─▒z─▒l├žam a─ča├žlar─▒n─▒n tahrip edilmesiyle ortaya ├ž─▒kan makidir. Maki, s├╝rekli ye┼čil, k─▒sa boylu, kurakl─▒─ča dayanabilen, bodur bitkilerdir. ├ľnemli maki ├že┼čitleri mersin, defne, kocayemi┼č, zeytin ve zakkumdur.
– En ├Ânemli toprak t├╝r├╝ kalkerlerin meydana getirdi─či Terra-Rossa topraklar─▒d─▒r.
– Zeytin bu iklim alan─▒n─▒n en ba┼čta gelen ├╝r├╝nlerinden biridir.
– G├Âr├╝ld├╝─č├╝ alanlar,Akdeniz ├ževresi (M─▒s─▒r k─▒y─▒lar─▒ hari├ž-├ž├Âl iklim ┼čartlar─▒n─▒n y├╝kselti azl─▒─č─▒ nedeniyle k─▒y─▒ya kadar etkili olmas─▒), Kaliforniya k─▒y─▒lar─▒, Kap B├Âlgesi, Avustralya’n─▒n g├╝neybat─▒ ve g├╝neydo─ču kesimleri,G├╝ney Portekiz, Afrika’n─▒n g├╝neyinde ve Orta ┼×iliÔÇÖdir.

 

2.Okyanusal ─░klim:

okyanusal-iklim okyanusal-iklim

 

 

 

 

 

– 40┬░ ve 60┬░ enlemleri aras─▒nda, k─▒talar─▒n bat─▒ k─▒y─▒lar─▒nda g├Âr├╝l├╝r.
– Olu┼čumunda, Bat─▒ r├╝zgarlar─▒ ve Golf-stream s─▒cak su ak─▒nt─▒s─▒ etkili olmaktad─▒r.
– Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k ortalamas─▒ 10-15┬░C civar─▒ndad─▒r.
– Yazlar serin,k─▒┼člar ─▒l─▒k ge├žmektedir.
– Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k fark─▒ 15┬░CÔÇÖ civar─▒ndad─▒r.
– Her mevsim d├╝zenli ya─č─▒┼č al─▒r.Ya─č─▒┼č rejimi d├╝zenlidir.
– En fazla ya─č─▒┼č sonbaharda d├╝┼čer.Yaz en az ya─č─▒┼č g├Âr├╝len mevsimdir.
– Ya─č─▒┼č miktar─▒ ,1500 mm den fazlad─▒r.
– Do─čal bitki ├Ârt├╝s├╝ kar─▒┼č─▒k ormanlard─▒r.─░├ž k─▒s─▒mlarda ├žay─▒rlar egemen duruma gelir.
– Egemen toprak t├╝r├╝ humus bak─▒m─▒ndan zengin kahverengi orman topraklar─▒d─▒r.
– G├Âr├╝ld├╝─č├╝ alanlar, Bat─▒ Avrupa ├╝lkeleri, KanadaÔÇÖn─▒n bat─▒ kesimleri,G├╝ney ┼×ili, Avustralya’n─▒n kuzeydo─čusu ve G├╝neydo─ču Afrika k─▒y─▒lar─▒ÔÇÖd─▒r.

 

3.Orta Ku┼čak Karasal ─░klim:

karasal-iklim karasal-iklim

 

 

 

 

 

– Genel olarak, 40┬░ – 60┬░ enlemleri aras─▒nda, karalar─▒n deniz etkisinden uzak i├ž k─▒s─▒mlar─▒nda g├Âr├╝lmektedir.
– Karasall─▒─č─▒n etkisi nedeniyle k─▒┼člar ├žok so─čuktur ve uzun ,yazlar s─▒cakt─▒r.
– Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k ortalamas─▒ 10┬░C civar─▒ndad─▒r.
– Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k fark─▒ 30┬░C civar─▒ndad─▒r.
– Y─▒ll─▒k ya─č─▒┼č miktar─▒ 450-500 mm civar─▒ndad─▒r.
– Ya─č─▒┼č─▒n en fazla d├╝┼čt├╝─č├╝ mevsim yaz, en az d├╝┼čt├╝─č├╝ mevsim k─▒┼čt─▒r.
– Ya─č─▒┼člar b├╝y├╝k oranda kar ┼čeklindedir.
– Do─čal bitki ├Ârt├╝s├╝ i─čne yaprakl─▒ ormanlard─▒r.
– Ya─č─▒┼č─▒n azald─▒─č─▒ alanlarda bozk─▒rlar g├Âr├╝l├╝r.
– Sibirya ve Kanada da i─čne yaprakl─▒ ormanlara tayga ormanlar─▒ ad─▒ verilir.
– G├Âr├╝ld├╝─č├╝ ba┼čl─▒ca alanlar, Sibirya, Do─ču Avrupa’da Kanada ve AsyaÔÇÖn─▒n i├ž k─▒s─▒mlar─▒d─▒r.

 

4.Step ─░klimi:

step-bozkir step-iklimi

 

 

 

 

 

– ├ľzellikle 30┬░ ve 60┬░ enlemleri aras─▒nda bulunan karalar─▒n i├ž k─▒s─▒mlar─▒nda yer al─▒r.
– Step iklimi, ge├ži┼č iklimi ├Âzelli─či g├Âsterir.├ç├Âllerle,savan ve ─▒l─▒man iklim sahalar─▒ aras─▒ndaki ge├ži┼č alanlar─▒nda g├Âr├╝l├╝r.
– Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k ortalamas─▒ 5-15┬░C aras─▒ndad─▒r.
– K─▒┼člar so─čuk 0┬░ C civar─▒ndad─▒r.
– Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k fark─▒ 20 – 30┬░CÔÇÖ aras─▒nda de─či┼čir.
– Y─▒ll─▒k ya─č─▒┼č miktar─▒ 300 – 500 mm aras─▒ndad─▒r.
– Ya─č─▒┼č rejimi d├╝zensizdir.
– En fazla ya─č─▒┼č ilkbahar ve yaz mevsiminde d├╝┼čer.
– K─▒┼č ya─č─▒┼člar─▒ kar ┼čeklindedir.
– Do─čal bitki ├Ârt├╝s├╝ steplerden olu┼čur.

 

C.SO─×UK ─░KL─░MLER

1.Tundra ─░klimi (Kutup alt─▒ ─░klimi):

tundra-iklimi tundra-iklimi

 

 

 

 

 

– Genel olarak, 60┬░ -70┬░ enlemleri aras─▒nda yer almaktad─▒r.
– S─▒cakl─▒k y─▒l s├╝resince ├žok d├╝┼č├╝k├╝r.
– En s─▒cak ay ortalamas─▒ 10┬░CÔÇÖnin alt─▒ndad─▒r.
– Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k fark─▒n─▒n 25-30┬░CÔÇÖnin ├╝st├╝ndedir.
– Ya─č─▒┼člar ortalama 200 – 250 mm civar─▒na ya─č─▒┼č al─▒r.
– En fazla ya─č─▒┼č yaz mevsiminde d├╝┼čer.
– Do─čal bitki ├Ârt├╝s├╝ tundralard─▒r.
– Topraklar y─▒l─▒n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝nde donmu┼č halde bulunur.
– Tar─▒msal faaliyetler yok denecek kadar azd─▒r.
– N├╝fus seyrektir.
– G├Âr├╝ld├╝─č├╝ alanlar, Kuzey Sibirya, Kuzey Kanada, Gr├Ânland k─▒y─▒lar─▒ ve Orta ku┼čaktaki y├╝ksek da─člar─▒n ├žok y├╝ksek alanlar─▒.

2.Kutup ─░klimi:

kutupkutup-iklimi

 

 

 

 

 

 

– 70┬░ ve 90┬░ enlemleri aras─▒nda yer al─▒r.
– S─▒cakl─▒k ortalamas─▒ y─▒l boyunca 0┬░CÔÇÖnin ├žok alt─▒ndad─▒r.
– Buzullarla kapl─▒ durumdad─▒r.
– Toprak olu┼čumuna rastlanmaz.
– Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k fark─▒ 30┬░C civar─▒ndad─▒r.
– Ya─č─▒┼č miktar─▒ ├žok azd─▒r ve kar ┼čeklindedir.
– Ortalama ya─č─▒┼č 200 mm.nin alt─▒ndad─▒r.
– Do─čal bitki ├Ârt├╝s├╝ yoktur.
– G├Âr├╝ld├╝─č├╝ alanlar, Gr├Ânland Adas─▒’n─▒n i├ž k─▒s─▒mlar─▒ ve kuzeyi, Antarktika.

*Makalede kullan─▒lan harita ve grafikler cografyatutkudur adl─▒ internet sayfas─▒ndan al─▒nm─▒┼čt─▒r.

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan Akarsu A┼č─▒nd─▒rma ┼×ekilleri (Sunu) ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Co─črafya hayata bak─▒┼č a├ž─▒m, hayat felsefem..

Cevap Yaz