T├╝rkiye’nin Jeolojik Evreleri (Jeolojik Devirler)

0

T├╝rkiye’nin Jeolojik Zamanlara G├Âre Ge├žirdi─či Evreler:

A) I. Zaman (Paleozoik): Bu devir 540 Milyon y─▒l ├Ânce ba┼člad─▒ ve 370 milyon y─▒l s├╝rd├╝. ├ťlkemizin yerinde Tetis Denizi (Jeosenklinal-Tortulla┼čma Alan─▒) bulunuyordu. Yan bas─▒n├žlara u─črayan bu k─▒s─▒m yer yer k─▒vr─▒l─▒p, y├╝kselmi┼č ve bas─▒kla┼čm─▒┼č ve de sertle┼čmi┼čtir. Bu sert k├╝tlelere Masif denir. Bu zaman arazileri ya┼čl─▒, oturmu┼č ve sert oldu─ču i├žin deprem a├ž─▒s─▒ndan g├╝venlidir. oldu─ču i├žinBu jeolojik zaman─▒n (Karbonifer) d├Âneminde g├Âr ormanlar yeti┼čmi┼č ve bu bitki kal─▒nt─▒lar─▒n─▒n g├Âllerde birikmesiyle Zonguldak ├ževresi ta┼č k├Âm├╝r├╝ yataklar─▒ olu┼čmu┼čtur. Yurdumuzda 1. zamanda olu┼čmu┼č metamorfik ve tortul araziler bulunur. T├╝rkiyeÔÇÖnin remelini olu┼čturan metamorjik araziler, Y─▒ld─▒z Da─člar─▒, G├╝neydo─ču Toroslar, Bat─▒ An. Saruhan ÔÇôMente┼če veya Menderes masifinde yer al─▒r. Ayr─▒ca ─░├ž An. Alanya-Aramur aras─▒nda. Sert kire├ž ta┼člar─▒ (Tortul ve hafif metamofik) ve Ba┼čkala┼č─▒m Kayalar (Gnays ve ┼×istler)

B) II. Zaman (Mezozoik): Yer kabu─čunun k─▒r─▒klarla k─▒talara ayr─▒lmaya ba┼člad─▒─č─▒ bu devirde dinozorlar ya┼čam─▒┼čt─▒r. S─▒cak iklimler yayg─▒nd─▒r ve volkanizma azd─▒r. ─░klim b├Âlgeleri olu┼čmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. 170 Milyon y─▒l s├╝ren bu devirde ├Ânceki devirde olu┼čan k─▒vr─▒mlar a┼č─▒narak Peneplenler olu┼čmu┼čtur. Deniz y├╝kselmesiyle tekrar sular alt─▒nda kalan Peneplenler yine tortulla┼čmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu d├Ânem Alp K─▒vr─▒mlar─▒na haz─▒rl─▒k d├Ânemidir. Bu zamanda T├╝rkiyeÔÇÖnin b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝nde Tetis dizisi bulunuyordu. Akarsular─▒n ta┼č─▒d─▒─č─▒ malzemeler bu denizin taban─▒nda tortul tabakalar olu┼čturmu┼čtur. Bu tortul tabakalar k─▒r─▒larak kire├žta┼člar─▒ olu┼čmu┼čtur. Bu nedenle Toroslar ve Kuzey Anadolu da─člar─▒nda bu araziler geni┼č yer kaplar. Karadeniz k─▒y─▒lar─▒nda Samsun-Zonguldak aras─▒nda, kumlu ve kire├žta┼č─▒ tabakalar─▒ g├Âr├╝l├╝r. D.AnadoluÔÇÖda Mercan Da─člar─▒, K.Anadolu Da─člar─▒, Toros Da─člar─▒n─▒n Bat─▒ B├Âl├╝m├╝, ─░stanbulÔÇÖun her iki yakas─▒, G├╝ney Do─ču Toroslar─▒n G├╝ney k─▒s─▒mlar─▒ ve Do─ču AnadoluÔÇÖda yer yer bu arazilere rastlar─▒z. Ayn─▒ zamanda tortullarla birlikte volkanlardan ├ž─▒kan malzemeler yay─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu devirde Serpatin (Deniz alt─▒nda p├╝sk├╝ren ye┼čil volkanik kaya), kire├žta┼č─▒, kumlu-killi-kire├žli tortul kayalar meydana gelmi┼čtir.

C) III. Zaman (Tersiyer): 80 Milyon y─▒l s├╝ren bu zamanda Hint – Atlas Okyanuslar─▒ olu┼čmu┼čtur. Ayr─▒ca ┼čiddetli volkanizmada ger├žekle┼čmi┼čtir. , bug├╝nk├╝ bitki ve hayvan t├╝rleri olu┼čmu┼čtur. .Bu jeolojik zaman─▒n ba┼člar─▒nda ├╝lkemiz s─▒cak ve kurak iklimin etkisi alt─▒nda kalm─▒┼čt─▒r. ├ťlkemiz bug├╝nk├╝ ┼čeklini bu zamanda almaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Alp-Himalaya k─▒vr─▒m sistemi ile birlikte Toroslar ve K. Anadolu Da─člar─▒ olu┼čmu┼čtur. Karadeniz bir i├ž denizdi, D.Anadolu ve ─░├ž AnadoluÔÇÖda ┼čiddetli volkanizma ya┼čanm─▒┼čt─▒r. AnadoluÔÇÖnun i├ž kesiminde yer kabu─čunun ├ž├Âkmesiyle ├žukur sahalar g├Âllerle kaplanm─▒┼čt─▒r. Buralarda yeti┼čen bitkilerin ├ž├╝r├╝mesiyle linyit k├Âm├╝rleri olu┼čmu┼čtur. G.Do─ču Anadolu petrol yataklar─▒ olu┼čmu┼čtur. Yani Linyit, tuz, petrol,Volkanik kayalar (Andezit)ve boraks yataklar─▒ bu devirde olu┼čmu┼čtur. ─░├ž AnadoluÔÇÖnun do─čusu (Kayseri), Do─ču AnadoluÔÇÖnun b├╝y├╝k k─▒sm─▒, G├╝ney Marmara (Uluda─č), Do─ču ve Bat─▒ Anadolu ├ž├Âk├╝nt├╝ alanlar─▒, G├╝ney Do─ču AnadoluÔÇÖnun al├žak d├╝zl├╝kleri, Orta ToroslarÔÇÖda Ta┼čeli Platosu ve ─░├ž AnadoluÔÇÖnun b├╝y├╝k k─▒sm─▒ bu devirde olu┼čmu┼čtur. Devrin sonlar─▒na do─čru ├╝lkemiz Arap yar─▒madas─▒n─▒n s─▒k─▒┼čt─▒rmas─▒ ile faylanmaya u─črayarak k─▒r─▒klar olu┼čmu┼čtur. (Deprem alanlar─▒)

D) IV. Zaman: Ba┼člar─▒nda 2 milyon y─▒l s├╝ren Buzul ├ça─č─▒ ya┼čanm─▒┼čt─▒r. ─░nsan bu devirde ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Deniz seviyelerinde oynamalar meydana gelmi┼čtir. ─░stanbul ve ├çanakkale Bo─čazlar─▒ bu devirde olu┼čmu┼čtur. Bu zaman ba┼člar─▒nda E─če denizinin bulundu─ču saha ├ž├Âkm├╝┼čt├╝r. S─▒k s─▒k de─či┼čen iklim ko┼čullar─▒ nedeniyle etraftaki denizlerde seviye y├╝kselmesi olmu┼čtur. ─░klim so─čumas─▒ nedeniyle buzul ├ža─č─▒ ya┼čanm─▒┼č T├╝rkiyeÔÇÖdeki baz─▒ alanlar buzullarla kaplanm─▒┼čt─▒r. E─če ve Akdeniz seviyesi ┼čimdiye g├Âre 100m al├žalm─▒┼čt─▒r . ─░├ž ve Do─ču AnadoluÔÇÖda volkanizma olaylar─▒ ba┼člam─▒┼č ve baz─▒ volkanik da─člar olu┼čmu┼čtur (Volkanik kayalar olan Bazalt yayg─▒nd─▒r). Bu b├Âlgelerimizdeki volkanik da─člar bu devirden kalmad─▒r (─░├ž AnadoluÔÇÖda Erciyes, Hasan Da─č─▒ ve D.AnadoluÔÇÖda ┬áA─čr─▒, ┬áS├╝phan , Nemrut, ┬áTend├╝rek).

Buzul ├ça─č─▒ndan sonra 10 Bin y─▒l s├╝ren Buzul ├ça─č─▒ sonras─▒ devir d├Ânemine girilmi┼čtir. ─░klimin bug├╝nk├╝ haline gelmesi (Yakla┼č─▒k 8000 y─▒l ├Ânce) , ─░nsanlar─▒n yerle┼čik hayata ge├žmeleri, b├╝y├╝k medeniyetler kurmalar─▒ ve T├╝rkiyeÔÇÖnin bug├╝nk├╝ haline gelmesi bu devirde olmu┼čtur AkdenizÔÇÖin tuzlu sular─▒ , tatl─▒ sular─▒ olan KaradenizÔÇÖe ula┼čm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca Akarsular─▒n ta┼č─▒y─▒p biriktirmesi sonucu olu┼čan mekanik tortullar bu devirde olu┼čmu┼čtur. ├ťlkemizde KaradenizÔÇÖdeki Akarsu vadileri (K─▒z─▒l─▒rmak, Ye┼čil─▒rmak ve Sakarya), EgeÔÇÖdeki Graben ovalar─▒ (Gediz, K.Menderes ve B. Menderes Ovalar─▒), Akdeniz-AdanaÔÇÖda ├çukurova bu devirde olu┼čmu┼čtur.
├ťlkemizde volkanik faaliyetler ve orojenez ├žok azalm─▒┼čt─▒r. Ancak d─▒┼č kuvvetlerle yer ┼čekillendirilmeye h─▒zla devam edilmektedir.

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan 9. S─▒n─▒f Co─črafya 2.D├Ânem 2.Yaz─▒l─▒ ├ľrne─či 2014 ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Co─črafya hayata bak─▒┼č a├ž─▒m, hayat felsefem..

Cevap Yaz