Paraleller ve ├ľzellikleri

0

Paraleller ve ├ľzellikleri

Sevgili arkada┼člar sizlere bu yaz─▒m─▒zda Paraleller ve ├ľzellikleri hakk─▒nda bilgi payla┼čaca─č─▒z. ├ľncelikle Paralel ve Enlem nedir bunlar─▒n tan─▒mlar─▒yla ba┼člayal─▒m.

Paralel ve Enlem
Ekvatora birer derecelik a├ž─▒larla, paralel olarak ge├žti─či d├╝┼č├╝n├╝len hayali ├žizgilere paralel denir.
D├╝nya ├╝zerindeki herhangi bir noktan─▒n Ekvatora olan uzakl─▒─č─▒n─▒n a├ž─▒ cinsinden de─čerine ise enlem denir. Bu a├ž─▒ de─čeri derece ( 0┬á), dakika ( ÔÇś ) ve saniye ( ÔÇŁ ) olarak ifade edilir. 450┬á19ÔÇ▓ 38ÔÇŁ gibi. 1 derece = 60 dakika, 1 dakikada = 60 saniyedir.

Paralel ve Enlem

Paralellerin ├ľzellikleri Nelerdir?

  1. Ba┼člang─▒├ž paraleli Ekvatordur.┬á(Tam uzunlu─ču 40.076 kmÔÇÖdir)
  2. 90 kuzey 90 g├╝ney olmak ├╝zere toplam 180 paralel dairesi bulunur.
  3. Ard─▒┼č─▒k iki paralel aras─▒ mesafe d├╝nyan─▒n her yerinde 111 km’dir.
  4. Enlem de─čerlerini tespit etmek i├žin paralellerin aras─▒ ├Âncelikle 60 dakikaya, her dakika da kendi i├žinde 60 saniyeye b├Âl├╝nm├╝┼čt├╝r.
  5. Paraleller do─ču-bat─▒ do─črultusunda uzan─▒rlar ve birbirlerini kesmezler.
  6. Paralel de─čerleri yukar─▒ do─čru b├╝y├╝yorsa Kuzey Yar─▒mk├╝re, k├╝├ž├╝l├╝yorsa G├╝ney Yar─▒mk├╝re’dir.
  7. Paralellerin ├ževre boyu ekvatordan kutuplara do─čru k─▒sal─▒r. Kutup noktas─▒nda ise s─▒f─▒r halini al─▒r. Paralel boylar─▒ndaki k─▒salma d├╝zenli de─čildir. Bunun nedeni D├╝nyan─▒n geoid ┼čeklinden dolay─▒d─▒r. E─čer d├╝nya tam k├╝re olsayd─▒ 450┬áenleminin boyu ekvatorun yar─▒s─▒ olurdu. Ancak ger├žekte 600 enlemi ekvatorun yar─▒s─▒ kadard─▒r.
  8. 900 Paralelleri nokta halindedir.
  9. Ekvatorla d├Ânenceler aras─▒ “Al├žak Enlemler“, d├Ânencelerle kutup daireleri aras─▒ “Orta Enlemler“, kutup daireleri ile kutup noktalar─▒ aras─▒ ise “Y├╝ksek Enlemler” olarak tan─▒mlan─▒r.
  10. Baz─▒ Enlemlerin ├Âzel isimleri vard─▒r.
    00 ┬á———- Ekvator
    230 27′ K ———- Yenge├ž D├Ânencesi
    230 27′ G ———- O─člak D├Ânencesi
    660 33′ K ———- Kuzey Kutup Dairesi
    660┬á33′ G ———- G├╝ney Kutu Dairesi
    900 K┬á———- Kuzey Kutup Noktas─▒
    900 G┬á———- G├╝ney Kutup Noktas─▒
Paraleller Paraleller Paraleller

Ayn─▒ Enlem ├ťzerindeki Merkezlerin Ortak ├ľzellikleri;

  • EkvatorÔÇÖa ve kutuplara e┼čit uzakl─▒ktad─▒rlar.
  • G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒ ayn─▒ a├ž─▒yla al─▒rlar.
  • Gece-g├╝nd├╝z s├╝releri birbirine e┼čittir.
  • D├╝nyan─▒n ├žizgisel d├Ân├╝┼č h─▒z─▒ ayn─▒d─▒r.
  • Ayn─▒ iklim ku┼ča─č─▒ndad─▒rlar. Fakat ayn─▒ iklim ├Âzelli─či g├Âr├╝lmeyebilir (├Âzel konumdan dolay─▒).

Enlem Yery├╝z├╝nde;

  • G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n d├╝┼čme a├ž─▒s─▒ Ekvatordan kutuplara do─čru daral─▒r.
  • I┼č─▒nlar─▒n atmosferde tutulma miktar─▒ Ekvatordan kutuplara do─čru artar.
  • G├╝ne┼čin ufuk d├╝zlemi ├╝zerindeki y├╝ksekli─či kutuplara do─čru d├╝┼čer. (G├╝ne┼č daha al├žaktaym─▒┼č gibi g├Âr├╝n├╝r)
  • Cisimlerin g├Âlge boyu, Ekvatordan kutuplara do─čru uzar.
  • Gece ÔÇô g├╝nd├╝z s├╝releri Ekvatordan kutuplara do─čru uzar. Kutuplarda 6 ay olur.
  • Gece ile g├╝nd├╝z aras─▒ndaki s├╝re fark─▒ Ekvatordan kutuplara do─čru artar. EkvatorÔÇÖda gece ÔÇô g├╝nd├╝z aras─▒ndaki fark y─▒l boyunca s─▒f─▒r (24 saat gece ÔÇô 24 saat g├╝nd├╝z) iken, kutuplara do─čru gece ile g├╝nd├╝z aras─▒ndaki fark 6 ay─▒ bulur.
  • Ekvatordan kutuplara do─čru s─▒cakl─▒k azal─▒r.
  • Kal─▒c─▒ kar alt s─▒n─▒r─▒ Ekvatordan kutuplara do─čru d├╝┼čer.
  • Orman ├╝st s─▒n─▒r─▒ Ekvatordan kutuplara do─čru d├╝┼čer.
  • Tar─▒m ├╝st s─▒n─▒r─▒ Ekvatordan kutuplara do─čru d├╝┼čer.
  • Yerle┼čme ├╝st s─▒n─▒r─▒ Ekvatordan kutuplara do─čru d├╝┼čer.
  • Deniz sular─▒n─▒n tuzlulu─ču Ekvatordan kutuplara do─čru azal─▒r.
  • Bitki ├Ârt├╝s├╝n├╝n t├╝r ve ├že┼čitlili─či Ekvatordan kutuplara do─čru azal─▒r.
  • Hayvan t├╝r ve ├že┼čitlili─či Ekvatordan kutuplara do─čru azal─▒r.
  • Toprak t├╝rlerini etkiler. (─░klim de─či┼čimine ba─čl─▒ olarak)
  • Tar─▒m ├╝r├╝nlerini etkiler,
  • Akarsu rejimlerini etkiler,
  • ─░nsanlar─▒n yerle┼čme bi├žimlerini ve ya┼čam tarzlar─▒n─▒ etkiler enlem.

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan 9. S─▒n─▒f Co─črafya ├ľl├žme ve De─čerlendirme Cevaplar─▒ Sayfa 13 Meb ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Co─črafya hayata bak─▒┼č a├ž─▒m, hayat felsefem..

Cevap Yaz