Eksen E─čikli─či ve Sonu├žlar─▒

0

D├╝nyaÔÇÖn─▒n Eksen E─čikli─či

D├╝nyaÔÇÖn─▒n elips ┼čeklindeki y├Âr├╝ngesinden ge├žen d├╝zleme Ekliptik (y├Âr├╝nge) d├╝zlemi, EkvatorÔÇÖdan ge├žen d├╝zleme ise Ekvator d├╝zlemi denir.

Bu iki d├╝zlem birbiriyle ├žak─▒┼čmaz. ├ç├╝nk├╝, D├╝nyaÔÇÖn─▒n ekseni ekliptik d├╝zleme tam dik de─čildir. Ba┼čka bir ifadeyle, D├╝nya ekseni ile ekliptik d├╝zlemi aras─▒nda 66┬░ 33ÔÇÖ, Ekvator d├╝zlemi ile ekliptik d├╝zlemi aras─▒nda 23┬░ 27ÔÇÖ l─▒k bir a├ž─▒ vard─▒r.
─░┼čte yukar─▒da, D├╝nyaÔÇÖn─▒n G├╝ne┼č etraf─▒ndaki hareketinin sonu├žlar─▒nda say─▒lanlar─▒n as─▒l nedeni, D├╝nyaÔÇÖn─▒n ekseninin e─čik olmas─▒d─▒r. Buradan, ÔÇťD├╝nyaÔÇÖn─▒n G├╝ne┼č ├ževresinde d├Ân├╝┼č├╝n├╝n sonu├žlar─▒, eksen e─čikli─či ile birlikte ortaya ├ž─▒karÔÇŁ sonucunu ├ž─▒karabiliriz.

eksen-e─čikli─či

D├╝nya ekseninin 23┬░27ÔÇÖ e─čik olu┼čunun sonu├žlar─▒ ┼čunlard─▒r:
ÔÇó G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n yery├╝z├╝ne d├╝┼čme a├ž─▒s─▒ y─▒l boyunca de─či┼čir.
ÔÇó G├╝ne┼čÔÇÖin do─ču┼č ve bat─▒┼č saatleri ile yerleri de─či┼čir.
ÔÇó Ayd─▒nlanma ├žemberinin s─▒n─▒r─▒ mevsimlere g├Âre de─či┼čir.
ÔÇó Mevsimlerin olu┼čumuna neden olur.
ÔÇó 21 Aral─▒kÔÇÖta G├╝ney Yar─▒m K├╝reÔÇÖnin, 21 HaziranÔÇÖda ise, Kuzey Yar─▒m K├╝reÔÇÖnin G├╝ne┼čÔÇÖe daha d├Ân├╝k olmas─▒na neden olur.
ÔÇó Gece ile g├╝nd├╝z s├╝releri aras─▒ndaki fark─▒n, EkvatorÔÇÖdan kutuplara gidildik├že artmas─▒na neden olur.
Ekvator ├žizgisi ├╝zerinde y─▒l boyunca gece ve g├╝nd├╝z s├╝releri de─či┼čmez.
ÔÇó Y─▒l i├žinde cisimlerin g├Âlge uzunluklar─▒ de─či┼čir.
ÔÇó D├Ânencelerin ve kutup dairelerinin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ belirleyerek, matematik iklim ku┼čaklar─▒n─▒n olu┼čumuna neden olur.

D├╝nyan─▒n Eksen E─čikli─či ─░le ─░lgili ─░htimaller:

a. Eksen E─čikli─či Olmasayd─▒:

1. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ daima ekvatora dik a├ž─▒yla gelirdi ve bu durum hi├žbir zaman de─či┼čmezdi.
2. Mevsimler ortadan kalkard─▒.
3. Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k fark─▒ meydana gelmezdi.
4. Ayd─▒nlanma ├žizgisi daima kutuplardan ge├žerdi.
5. Daima gece g├╝nd├╝z e┼čitli─či ya┼čan─▒rd─▒.
6. G├╝ne┼čin do─ču┼č bat─▒┼č yer ve saati de─či┼čmezdi.
7. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n ├Â─čle vakti gelme a├ž─▒lar─▒ de─či┼čmezdi.
8. Kutuplarda alaca karanl─▒k ya┼čan─▒rd─▒.
9. D├Ânenceler ve Kutup Daireleri ortadan kalkard─▒.
10. Matematik ─░klim ku┼čaklar─▒ ortadan kalkard─▒.
11. Bitki ve hayvan t├╝rleri azal─▒rd─▒.

b. Eksen E─čikli─či 23┬░ 27ÔÇÖ dan Fazla Olsayd─▒ (33┬░):

1. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n dik a├ž─▒yla geldi─či saha geni┼člerdi.
2. D├Ânenceler 33┬░ ve kutup daireleri 57┬░ enlemlerinden ge├žerdi.
3. Kutup ve Ekvatoral ku┼čak geni┼čler Orta ku┼čak daral─▒rd─▒.
4. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n gelme a├ž─▒lar─▒ ve g├Âlge boylar─▒ daha fazla de─či┼čirdi.
5. Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k farklar─▒ artard─▒.
6. Gece ile g├╝nd├╝z aras─▒ndaki fark artard─▒.
7. Ekvatoral Ku┼čakta s─▒cakl─▒k de─čerleri azal─▒rken, Kutup Ku┼ča─č─▒nda artard─▒. Orta Ku┼čakta ise yazlar daha s─▒cak, k─▒┼člar daha so─čuk olurdu.
8. Ayd─▒nlanma ├žizgisi daha fazla yer de─či┼čtirirdi.

c. Eksen E─čikli─či 23┬░ 27ÔÇÖ dan Az Olsayd─▒ (15┬░):

1. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n dik a├ž─▒yla geldi─či saha daral─▒rd─▒.
2. D├Ânenceler 15┬░ ve kutup daireleri 75┬░ enlemlerinden ge├žerdi.
3. Kutup ve Ekvatoral ku┼čak daral─▒r, Orta ku┼čak geni┼člerdi.
4. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n gelme a├ž─▒lar─▒ ve g├Âlge boylar─▒ daha az de─či┼čirdi.
5. Y─▒ll─▒k s─▒cakl─▒k farklar─▒ azal─▒rd─▒.
6. Gece ile g├╝nd├╝z aras─▒ndaki fark azal─▒rd─▒.
7. Ekvatoral Ku┼čakta s─▒cakl─▒k de─čerleri y├╝kselirken, Kutup Ku┼ča─č─▒nda d├╝┼čerdi. Orta Ku┼čakta ise yazlar daha serin, k─▒┼člar daha ─▒l─▒k olurdu.
8. Ayd─▒nlanma ├žizgisi daha az yer de─či┼čtirirdi

 

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan D├╝nya'n─▒n ┼×ekli, Hareketleri ve Sonu├žlar─▒ ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Cevap Yaz