D├╝nya’n─▒n ┼×ekli, Hareketleri ve Sonu├žlar─▒

0

D├ťNYAÔÇÖNIN ┼×EKL─░
D├╝nya, kutuplardan hafif├že bas─▒k, EkvatorÔÇÖdan ┼či┼čkin kendine has bir ┼čekle sahiptir. Buna geoit denir. D├╝nyaÔÇÖn─▒n geoit ┼čekli, kendi ekseni etraf─▒nda d├Ân├╝┼č├╝ s─▒ras─▒nda olu┼čan, merkez ka├ž kuvvetiyle savrulmas─▒ sonucu meydana gelmi┼čtir.

images

D├╝nyaÔÇÖn─▒n ┼×eklinin Sonu├žlar─▒
ÔÇó EkvatorÔÇÖun uzunlu─ču tam bir meridyen dairesinin uzunlu─čundan daha fazlad─▒r.
ÔÇó Ekvator yar─▒├žap─▒, kutuplar yar─▒├žap─▒na g├Âre 21 km daha uzundur.
ÔÇó D├╝nyaÔÇÖn─▒n ┼čeklinden dolay─▒, g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ yery├╝z├╝ne farkl─▒ a├ž─▒larla d├╝┼čer.
ÔÇó S─▒cakl─▒k da─č─▒l─▒┼č─▒n─▒ etkiler. EkvatorÔÇÖdan kutuplara do─čru gidildik├že s─▒cakl─▒k de─čerleri d├╝┼čer.
ÔÇó D├╝nyaÔÇÖn─▒n ┼čeklinden dolay─▒, D├╝nyaÔÇÖn─▒n bir yar─▒s─▒ karanl─▒kken di─čer yar─▒s─▒ ayd─▒nl─▒kt─▒r. Ayd─▒nlanma ├žizgisi daire bi├žiminde olur. Buna ayd─▒nlanma ├žemberi de denir.
ÔÇó Kutuplar, D├╝nyaÔÇÖn─▒n merkezine (EkvatorÔÇÖa g├Âre) daha yak─▒nd─▒r. Bunun sonucu olarak, yer├žekimi EkvatorÔÇÖda az, kutuplarda daha fazlad─▒r.
ÔÇó D├╝nyaÔÇÖn─▒n kendi ekseni etraf─▒ndaki d├Ân├╝┼č h─▒z─▒ EkvatorÔÇÖdan kutuplara gidildik├že azal─▒r.
ÔÇó EkvatorÔÇÖdan kutuplara gidildik├že, paralel boylar─▒ ve meridyenler aras─▒ mesafe azal─▒r.
ÔÇó D├╝nyaÔÇÖn─▒n ┼čeklinden dolay─▒, harita ├žizimlerinde hatalar meydana gelir.
ÔÇó Kutup y─▒ld─▒z─▒n─▒n g├Âr├╝n├╝m a├ž─▒s─▒ bulundu─čumuz yerin enlem derecesini verir.

D├ťNYAÔÇÖNIN HAREKETLER─░

1. D├╝nyaÔÇÖn─▒n Kendi Ekseni Etraf─▒nda D├Ânmesi (G├╝nl├╝k Hareket)
D├╝nya kendi ekseni etraf─▒ndaki d├Ân├╝┼č├╝n├╝, bat─▒dan do─čuya do─čru 24 saatte tamamlar. Buna 1 g├╝n denir.

D├╝nyaÔÇÖn─▒n Kendi Ekseni Etraf─▒ndaki D├Ân├╝┼č├╝n├╝n Sonu├žlar─▒
ÔÇó Gece ve g├╝nd├╝z birbirini takip eder.
ÔÇó G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n g├╝nl├╝k geli┼č a├ž─▒lar─▒ de─či┼čir.
ÔÇó G├╝nl├╝k s─▒cakl─▒k farklar─▒ meydana gelir. Bunun sonucunda;
ÔÇô Fiziksel ├ž├Âz├╝lme olu┼čur.
ÔÇô G├╝nl├╝k bas─▒n├ž farklar─▒ olu┼čur.
ÔÇô Meltem r├╝zg├órlar─▒ olu┼čur.
ÔÇó Merkez ka├ž kuvveti meydana gelir. Bunun sonucunda;
ÔÇô S├╝rekli r├╝zg├órlar─▒n (Alize, Bat─▒, Kutup) y├Ânlerinde sapmalar meydana gelir.
ÔÇô Okyanus ak─▒nt─▒lar─▒ (Gulf – stream, Labrador, vs.) halkalar olu┼čturur ve y├Ânlerinde sapmalar olur.
ÔÇó Yerel saat farklar─▒ meydana gelir.
ÔÇó Cisimlerin g├╝n i├žindeki g├Âlge uzunluklar─▒ de─či┼čir.
ÔÇó G├╝ne┼č do─čuda erken do─čar, batar ve bat─▒da ge├ž do─čar, batar.
ÔÇó Dinamik bas─▒n├ž ku┼čaklar─▒ meydana gelir.

2. D├╝nyaÔÇÖn─▒n G├╝ne┼č Etraf─▒nda D├Ânmesi (Y─▒ll─▒k Hareket)
D├╝nya, kendi ekseni etraf─▒ndaki g├╝nl├╝k d├Ân├╝┼č├╝n├╝ s├╝rd├╝r├╝rken, bir yandan da G├╝ne┼čÔÇÖin ├ževresinde dolan─▒r. D├╝nya, G├╝ne┼č etraf─▒ndaki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ elips ┼čeklindeki bir y├Âr├╝nge ├╝zerinde 365 g├╝n 6 saatte tamamlar. Buna 1 y─▒l denir.
D├╝nya, 939 milyon km lik y├Âr├╝ngesi ├╝zerinde saatte 108 bin km. h─▒zla hareket eder.

D├╝nyaÔÇÖn─▒n G├╝ne┼čÔÇÖe olan uzakl─▒─č─▒ sabit de─čildir. Bazen yakla┼č─▒rken, bazen uzakla┼č─▒r. Bunun nedeni, D├╝nya y├Âr├╝ngesinin elips ┼čeklinde olmas─▒d─▒r. D├╝nyaÔÇÖn─▒n G├╝ne┼čÔÇÖe en yak─▒n oldu─ču 3 Ocak tarihine Perihel (G├╝nberi) denir. D├╝nyaÔÇÖn─▒n G├╝ne┼čÔÇÖten en uzak oldu─ču 4 Temmuz tarihine ise Afel (G├╝n├Âte) denir.

Y├Âr├╝nge

D├╝nyaÔÇÖn─▒n G├╝ne┼č Etraf─▒ndaki D├Ân├╝┼č├╝n├╝n Sonu├žlar─▒
ÔÇó Mevsimlerin olu┼čmas─▒na ve de─či┼čmesine neden olur.
ÔÇó Mevsimlik s─▒cakl─▒k farklar─▒ meydana gelir.
ÔÇó Kara ve denizler aras─▒nda s─▒cakl─▒k farklar─▒ olu┼čur.
ÔÇó Muson r├╝zg├órlar─▒ meydana gelir.
ÔÇó Gece – g├╝nd├╝z uzunluklar─▒ de─či┼čir.
ÔÇó G├╝ne┼čÔÇÖin ufuk ├╝zerinde do─čdu─ču yer ve saat ile, G├╝ne┼čÔÇÖin ufukta batt─▒─č─▒ yer ve saat de─či┼čir.
ÔÇó G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n yery├╝z├╝ne d├╝┼čme a├ž─▒lar─▒ de─či┼čir.
ÔÇó Cisimlerin g├Âlge boylar─▒ de─či┼čir.
ÔÇó Ayd─▒nlanma ├žemberi mevsimlere g├Âre yer de─či┼čtirir.
ÔÇó G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ y─▒l boyunca d├Ânencelere bir kez, d├Ânenceler aras─▒na iki kez dik d├╝┼čer.

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan ─░├ž Kuvvetler: Volkanizma ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Cevap Yaz