Çevre Sorunları

0

Çevre Sorunları
Do─čal ├ževrede meydana gelen de─či┼čimlerin baz─▒lar─▒ do─čal yolla ger├žekle┼čirken, baz─▒lar─▒ da be┼čeri etkilerle yani insan fakt├Âr├╝yle ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. ├ç├╝nk├╝ bir yeri ya┼čam alan─▒ olarak se├žen insan o yerde baz─▒ de─či┼čiklikler yapar. Sanayi Devrimi ├Âncesinde do─čal ├ževrede meydana gelen de─či┼čikliklerin olumsuz etkileri daha azd─▒. Ancak sanayi devrimi ile birlikte ekonomik faaliyetlerde makine kullan─▒m─▒n─▒n artmas─▒, madencili─čin yayg─▒nla┼čmas─▒, enerji t├╝ketiminin artmas─▒ insan─▒n do─ča ├╝zerindeki olumsuz etkilerinin artmas─▒na neden oldu.
Sanayi Devrimi ile ba┼člayan geli┼čmeler do─čan─▒n insan ├╝zerindeki etkilerini azalt─▒rken, insan─▒n do─ča ├╝zerindeki etkisini art─▒rm─▒┼čt─▒r. Bu s├╝re├ž i├žinde do─čal dengenin bozulmas─▒ baz─▒ ├ževre sorunlar─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒na neden olmu┼čtur. ├çevre sorunlar─▒ ├že┼čitlilik g├Âstermekle birlikte ├çevre Kirlili─či, Ormanlar─▒n tahrip edilmesi, toprak erozyonu, k├╝resel ─▒s─▒nma ve ozon tabakas─▒n─▒n incelmesi ba┼čl─▒klar─▒ alt─▒nda toplanabilir. Hava kirlili─či, su kirlili─či, toprak kirlili─či, g├╝r├╝lt├╝ kirlili─či ve n├╝kleer kirlilik ba┼čl─▒ca ├ževre kirlili─či t├╝rleridir.

├ževre-sorunlar─▒-kavram-haritas─▒

A- ├çevre Kirlili─či
Do─čal ├ževremizi olu┼čturan hava, su ve topra─č─▒n kirlenmesi ├ževre kirlili─či olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kmaktad─▒r. ├çevre kirlili─či b├╝t├╝n canl─▒lar─▒n sa─čl─▒─č─▒n─▒ olumsuz y├Ânde etkiledi─či gibi cans─▒z ├ževre varl─▒klar─▒ ├╝zerinde de maddi zararlar olu┼čturmakta ve onlar─▒n niteliklerini bozmaktad─▒r.

ÔÇó┬áHava Kirlili─či
Hava kirlili─či; atmosferde toz , duman, gaz, koku ve su buhar─▒ ┼čeklinde bulunabilen maddelerin insan ve di─čer canl─▒lara zarar verebilecek miktarda y├╝kselmesidir. Ula┼č─▒m ara├žlar─▒, elektrik santralleri, sanayi faaliyetleri, binalarda ─▒s─▒nma ama├žl─▒ kullan─▒lan yak─▒tlar hava kirlili─čine neden olur.

ÔÇó┬áSu Kirlili─či
Su kirlili─či; insanlar taraf─▒ndan kaynaklanan etkiler sonucunda istenmeyen zararl─▒ maddelerin suyun niteli─činin bozulmas─▒na neden olacak oranda ve miktarda suya kar─▒┼čmas─▒d─▒r. Konutlardan ve sanayi kurulu┼člar─▒ndan ├ževreye verilen kirli sular, g├╝breleme ve ila├žlama faaliyetleri s─▒ras─▒nda tar─▒m alanlar─▒ndan yer alt─▒ sular─▒na kar─▒┼čan kimyasal maddeler, sanayi tesislerinden ve elektrik santrallerinden ├ževreye b─▒rak─▒lan s─▒cak sular su kirlili─čine neden olur.
Su kirlenmesi kolera, tifo dizanteri gibi bula┼č─▒c─▒ hastal─▒klar─▒n yayg─▒nla┼čmas─▒na, topra─č─▒n niteli─činin bozulmas─▒na, verimin d├╝┼čmesine, su kaynaklar─▒nda toplu bal─▒k ├Âl├╝mlerinin ger├žekle┼čmesine neden olur.

ÔÇó┬áToprak Kirlili─či
Toprak kirlili─či; insanlar taraf─▒ndan topra─č─▒n i├žine ya da ├╝zerine b─▒rak─▒lan ya da ba┼čka ┼čekillerde topra─ča kar─▒┼čan zararl─▒ maddelerin topra─č─▒n niteli─čini bozmas─▒d─▒r. Sulardan topra─ča kar─▒┼čan maddeler, hava yoluyla gelen maddeler, tar─▒m alanlar─▒nda kullan─▒lan ila├ž ve g├╝brelerden kaynaklanan kimyasal maddeler, kentsel kat─▒ ve s─▒v─▒ at─▒klar toprak kirlili─čine neden olur.

ÔÇó┬áG├╝r├╝lt├╝ Kirlili─či
─░nsanlar ├╝zerinde olumsuz etki istenmeyen ve dinleyene bir anlam ifade etmeyen, ho┼ča gitmeyen seslere g├╝r├╝lt├╝ denir. Bir sesin g├╝r├╝lt├╝ niteli─či ta┼č─▒mas─▒ i├žin mutlaka y├╝ksek d├╝zeyde olmas─▒ gerekmez. Ses ve g├╝r├╝lt├╝ aras─▒ndaki ay─▒r─▒m ki┼čiye g├Âre de─či┼čir. Baz─▒ insanlar─▒n kula─č─▒na m├╝zik olarak gelen bir tak─▒m sesler, di─čer insanlar i├žin rahats─▒z edici olabilir ve g├╝r├╝lt├╝ olarak alg─▒lan─▒r. Rahats─▒zl─▒k duyma s─▒n─▒r─▒ da insandan insana farkl─▒l─▒k g├Âsterir. ├ľzellikle b├╝y├╝k kentlerde g├╝r├╝lt├╝ yo─čunluklar─▒ olduk├ža y├╝ksek seviyededir. Ula┼č─▒m ara├žlar─▒, e─člence mek├ónlar─▒, sanayi kurulu┼člar─▒, at├Âlyeler ve ├že┼čitli ara├žlar g├╝r├╝lt├╝ kirlili─čine neden olan ba┼čl─▒ca unsurlard─▒r.

ÔÇó┬áN├╝kleer (Radyoaktif) Kirlilik
Radyoaktif kirlenme; uranyum ve toryum gibi elektron yayan maddelerin do─čal denge halindeki di─čer maddelerin atom yap─▒lar─▒n─▒ bozmas─▒d─▒r. Bu kirlilik radyoaktif maddelerin hava, su ve topra─ča kar─▒┼čmas─▒yla ger├žekle┼čir. N├╝kleer enerji santrallerinden gelen radyoaktif at─▒klar, n├╝kleer denemeler, n├╝kleer silah ├╝reten tesisler n├╝kleer kirlenmenin ba┼čl─▒ca kaynaklar─▒d─▒r.

B- Ormanlar─▒n Tahribi
Ormanlar ham madde olman─▒n yan─▒ s─▒ra do─čal ├ževre ├╝zerinde ├Ânemli etkisi olan do─čal kaynaklard─▒r. Ormanlar─▒n do─črudan ya da dolayl─▒ olarak ├žok fazla yarar─▒ vard─▒r. Ancak ormanlar─▒n bu yararlar─▒na ra─čmen her ge├žen y─▒l D├╝nya ├╝zerindeki orman alanlar─▒ azalmaktad─▒r. D├╝nya genelinde orman alanlar─▒n─▒n azalmas─▒n─▒n en ├Ânemli nedeni n├╝fus art─▒┼č─▒na ba─čl─▒ olarak orman ├╝r├╝nlerine olan talebin artmas─▒d─▒r. ├çe┼čitli nedenlerle ├ž─▒kan orman yang─▒nlar─▒ da orman alanlar─▒n─▒n azalmas─▒na neden olur.

C- Toprak Erozyonu
Toprak tabakas─▒n─▒n ├╝st k─▒sm─▒n─▒n akarsular, sel sular─▒ ve r├╝zgarlar gibi d─▒┼č kuvvetlerin etkisiyle ta┼č─▒n─▒p, s├╝r├╝klenmesi olay─▒na erozyon denir. Erozyona neden olan etmenler iklim ko┼čullar─▒ (kurakl─▒k, sa─čanak ya─č─▒┼člar, ya─č─▒┼č miktar─▒, ya─č─▒┼č rejimi ve r├╝zgar h─▒z─▒), yery├╝z├╝ ┼čekilleri (y├╝kselti, e─čim), toprak yap─▒s─▒ ve bitki ├Ârt├╝s├╝ gibi do─čal ko┼čullarla insanlardan kaynaklanan etkilerdir.
Erozyon, tar─▒m alanlar─▒n─▒n verim de─čerini d├╝┼č├╝rd├╝─č├╝ gibi, topra─č─▒n olu┼čumunu sa─člayan mikroorganizmalar─▒ da yok etti─činden do─čal dengenin bozulmas─▒na yol a├žmaktad─▒r. D├╝nya n├╝fusunun artmas─▒yla birlikte her ge├žen y─▒l erozyonla kaybolan toprak miktar─▒n─▒n da artmas─▒, D├╝nyadaki a├žl─▒k sorununun b├╝y├╝mesine yol a├žacak en ├Ânemli tehlikedir.

D- K├╝resel Is─▒nma
Genel olarak atmosferin alt b├Âl├╝mlerindeki s─▒cakl─▒k art─▒┼č─▒na k├╝resel ─▒s─▒nma denmektedir. Bu s─▒cakl─▒k art─▒┼č─▒nda insanlar─▒n ├že┼čitli faaliyetlerine ba─čl─▒ olarak olu┼čan sera gazlar─▒n─▒n artmas─▒n─▒n etkisi b├╝y├╝kt├╝r. Sera gazlar─▒, G├╝ne┼čÔÇÖten yery├╝z├╝ne gelen enerjinin tekrar uzaya yans─▒mas─▒n─▒ engelleyen karbondioksit, metan, ozon ve kloroflorokarbon gazlar─▒d─▒r. Sanayi Devriminden beri ├Âzellikle fosil yak─▒tlar─▒n yak─▒lmas─▒, ormans─▒zla┼čma ve sanayinin h─▒zl─▒ artmas─▒ gibi ├že┼čitli insan etkinlikleri ile atmosfere sal─▒nan sera gazlar─▒n─▒n atmosferdeki birikimleri h─▒zla artm─▒┼čt─▒r. K├╝resel ─▒s─▒nma yery├╝z├╝ndeki ekolojik dengeyi olumsuz bir ┼čekilde bozacak ve ya┼čam ko┼čullar─▒ g├╝├žle┼čecektir.

E- Ozon Tabakas─▒n─▒n ─░ncelmesi
Ozon (O3) ├╝├ž adet oksijen atomundan olu┼čan ┼čeffaf bir gazd─▒r. Ozon tabakas─▒ ise ozon gaz─▒ndan olu┼čan ve atmosferin stratosfer tabakas─▒ i├žinde yery├╝z├╝nden yakla┼č─▒k 20 km ile 50 km aras─▒ndaki y├╝kseklikte kalan b├Âl├╝md├╝r. Ozon tabakas─▒n─▒n en ├Ânemli i┼člevi, G├╝ne┼čÔÇÖten gelen mor ├Âtesi ─▒┼č─▒nlar─▒n, canl─▒lar i├žin zararl─▒ olan b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒ absorbe ederek yery├╝z├╝ne ula┼čmas─▒n─▒ engellemesidir. Son y─▒llarda yap─▒lan ara┼čt─▒rmalarda ozon tabakas─▒n─▒n inceldi─či tespit edilmi┼čtir. Bunda en b├╝y├╝k etken sanayide kullan─▒lan kloroflorokarbon gazlar─▒n─▒n atmosferdeki oran─▒n─▒n artmas─▒d─▒r. Ozon tabakas─▒n─▒n do─čal yap─▒s─▒n─▒n bozulmas─▒yla yery├╝z├╝ndeki ekolojik denge olumsuz y├Ânde etkilenecektir.

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan T├╝rkiye'nin Jeolojik Evreleri (Jeolojik Devirler) ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Co─črafya hayata bak─▒┼č a├ž─▒m, hayat felsefem..

Cevap Yaz