T├╝rkiye’nin Ekonomi Politikalar─▒

0

T├╝rkiye’nin Ekonomi Politikalar─▒

1923-1932 D├Ânemi
ÔÇó Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda T├╝rkiye ekonomisi a─č─▒r ge├žen sava┼člar, ma─člubiyetler, kapit├╝lasyonlar nedeniyle olduk├ža k├Ât├╝ durumdayd─▒.
ÔÇó ├ťlkenin i├žinde bulundu─ču geri kalm─▒┼čl─▒k nedeniyle acilen ekonomik ├žal─▒┼čmalar yap─▒lmas─▒ gerekti─či d├╝┼č├╝n├╝lerek 1923 ─░zmir ─░ktisat Kongresi toplanm─▒┼čt─▒r.
ÔÇó Bu kongre T├╝rkiyeÔÇÖnin kurulu┼č s├╝recinde ekonomik e─čilimlerin belirlenmesi bak─▒m─▒ndan belirleyici olmu┼čtur.
ÔÇó Bu evrede devlet serbest piyasa ekonomisini desteklemi┼čtir. ├ľzel giri┼čimcili─či desteklemek amac─▒yla ├žal─▒┼čmalar yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu ├žal─▒┼čmalardan ba┼čl─▒calar─▒ ┼čunlard─▒r;

ÔÇó ─░┼č Bankas─▒ (1924) ve Sanayi-Maadin (1925) Bankalar─▒n─▒n kurulmas─▒.
ÔÇó A┼čar Vergisinin kald─▒r─▒lmas─▒ (1925)
ÔÇó ├çift├žiye kredi olanaklar─▒ verilmesi (1926)
ÔÇó Te┼čvik-i Sanayi kanununun ├ž─▒kar─▒lmas─▒ (1926)
ÔÇó Madenler ve sigara ├╝retimi devlet denetimine al─▒nm─▒┼čt─▒r.

Ancak bu d├Ânemde devlet ├Âzel sekt├Âr├╝ desteklese de ├╝lkenin i├žinde bulundu─ču mevcut durum nedeniyle, ├Âzel sermaye geli┼čme g├Âsterememi┼čtir. 1929ÔÇÖda b├╝y├╝k ekonomik buhran─▒n ba┼člamas─▒yla T├╝rkiye devlet├ži ekonomi politikas─▒na y├Ânelmi┼čtir. Bu tarihten itibaren b├╝y├╝k sanayi yat─▒r─▒mlar─▒ devlet eli ile yap─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. ─░thalata y├╝ksek kota ve vergiler getirilerek i├ž piyasadaki ├╝retici koruma alt─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r.

1932-1950 D├Ânemi
ÔÇó Bu d├Ânemde T├╝rkiye devlet├ži ekonomik kalk─▒nma modeline ge├žmi┼čtir. Bu ge├ži┼čte D├╝nyaÔÇÖdaki siyasal kutupla┼čman─▒n da etkisi olmu┼čtur. ├ťlkede ekonomik altyap─▒n─▒n zay─▒fl─▒─č─▒ nedeniyle kapitalizmle, Sovyet modeli aras─▒nda bir y├Ânelim ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.
ÔÇó Sanayi ve Maadin Bankas─▒, ÔÇťS├╝merbankÔÇŁ ad─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒r (1933).
Etibank kurularak maden ve yer alt─▒ kaynaklar─▒n─▒n i┼čletimi bu kuruma verilmi┼čtir (1934).
S├╝merbank ka─č─▒t i┼čletmeleri (daha sonra ad─▒ SEKA) 1936ÔÇÖda,
Karab├╝k Demir-├çelik Fabrikas─▒na ba┼članmas─▒ (1936-1939) bu evrede ger├žekle┼čmi┼čtir.
ÔÇó I. Be┼č Y─▒ll─▒k Plan uygulamaya girmi┼čtir. Bu plana ba─čl─▒ olarak demir yollar─▒, k├Âm├╝r i┼čletmeleri, telefon ┼čirketleri, limanlar devletle┼čtirilmi┼čtir. Bu d├Ânemde T├╝rkiye demir yollar─▒n─▒n ├žok ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ in┼ča edilmi┼čtir.
ÔÇó 1938-1942 y─▒llar─▒ aras─▒nda ikinci be┼č y─▒ll─▒k kalk─▒nma plan─▒ uygulamaya girmi┼čtir. Ancak D├╝nyaÔÇÖda ya┼čanan b├╝y├╝k sava┼č d├Âneminde istenen ba┼čar─▒ yakalanamam─▒┼čt─▒r. ├ťlkede geni┼č kitleler askere al─▒nm─▒┼č, sava┼č harcamalar─▒ artm─▒┼č b├Âylece ├╝lke ekonomisi dura─čanla┼čm─▒┼čt─▒r.
ÔÇó Sava┼č y─▒llar─▒n─▒n bitmesiyle birlikte, kat─▒ devlet├ži ekonomi politikas─▒ gev┼četilmi┼čtir (1945-1950)

1950-1960 D├Ânemi
ÔÇó Bu d├Ânemde devlet├ži politika b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de terk edilerek, serbest piyasa ekonomisine ge├žilmeye ba┼članm─▒┼čt─▒r.
ÔÇó ├ľzel sekt├Âre devlet taraf─▒ndan verilen b├╝y├╝k te┼čviklerle tar─▒m, sanayi ve ula┼čt─▒rma alanlar─▒nda ├Ânemli geli┼čmeler kaydedilmi┼čtir.
ÔÇó ─░├ž ve d─▒┼č yat─▒r─▒mc─▒lar te┼čvik edilmi┼čtir.
ÔÇó Olumlu geli┼čmelere ra─čmen eldeki d├Âviz stoklar─▒ b├╝t├╝n├╝yle t├╝ketilmi┼č, yanl─▒┼č yat─▒r─▒m politikalar─▒ nedeniyle devlet te┼čebb├╝sleri verimsiz hale gelmi┼čtir. Ortaya ├ž─▒kan d├Âviz darl─▒─č─▒ ├╝lkede ekonominin bozulmas─▒na yol a├žm─▒┼čt─▒r. ├ľzellikle T├╝rkiye enflasyon (paran─▒n s├╝rekli de─čer yitirmesi) kavram─▒yla bu evrede tan─▒┼čm─▒┼čt─▒r.

1960 Sonras─▒ D├Ânem
ÔÇó Ekonomik kalk─▒nman─▒n planl─▒ bir bi├žimde ger├žekle┼čtirilebilmesi i├žin Devlet Planlama Te┼čkilat─▒ kurulmu┼čtur(1960). 1963-1967 y─▒llar─▒ aras─▒nda I. Be┼č y─▒ll─▒k kalk─▒nma plan─▒ uygulamaya konulmu┼čtur. Birinci be┼č y─▒ll─▒k plandan bu g├╝ne 9 adet kalk─▒nma plan─▒ denemi┼čse de bunlar─▒n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝nde istenen sonu├žlar al─▒namam─▒┼čt─▒r.
ÔÇó Bu d├Ânemde T├╝rkiye ekonomisi giderek k├Ât├╝ye gitmi┼čtir. ├ľzellikle enflasyonun ├žok y├╝ksek olmas─▒, d─▒┼č ticaret a├ž─▒─č─▒n─▒n her y─▒l daha da b├╝y├╝mesi, ithalat─▒n ihracattan ├žok daha fazla olmas─▒, i┼čsizlik ve yoksulluk gibi sosyal problemleri beraberinde getirmi┼čtir.
ÔÇó T├╝rkiye ekonomisinin geli┼čiminde en ├Ânemli d├Ânem 1983 ve sonras─▒nda ger├žekle┼čmi┼čtir. Bu d├Ânemde T├╝rkiyeÔÇÖnin kap─▒lar─▒ t├╝m├╝yle d─▒┼ča a├ž─▒lm─▒┼č ve d├Âviz al─▒m sat─▒m─▒ serbest b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░lk kez Menkul K─▒ymetler Borsas─▒ kurulmu┼čtur.
ÔÇó 1983ÔÇÖten g├╝n├╝m├╝ze liberal ekonomik politika izlenmektedir. Bu politika ile devlet yap─▒s─▒ k├╝├ž├╝lt├╝lmekte ve devlete ait olan m├╝esseseler genellikle yabanc─▒ yat─▒r─▒mc─▒lara devredilmektedir. Bu durum ├Âzelle┼čtirme olarak adland─▒r─▒lmaktad─▒r. Her ne kadar ├Âzelle┼čtirme yolu ile devletin yat─▒r─▒mlar i├žin ihtiyac─▒ olan paran─▒n temin edilebilece─či s├Âylenmi┼čse de istenilen ba┼čar─▒ yakalanamam─▒┼čt─▒r.
ÔÇó ├ťlkemizde liberal ekonomi politikas─▒n─▒n uygulanmas─▒ ile T├╝rkiye, D├╝nyaya entegre olmu┼č ve baz─▒ sanayi t├╝rleri ├Ânemli ├Âl├ž├╝de geli┼čmi┼čtir. Ancak hala ├╝lkedeki ekonomik sorunlar giderilememi┼čtir.

Kaynak: Co─črafya Hocas─▒

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan T├╝rkiye Ekonomisini Etkileyen Fakt├Ârler ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Co─črafya hayata bak─▒┼č a├ž─▒m, hayat felsefem..

Cevap Yaz