┼×ehirler ve Etki Alanlar─▒

0

┼×ehirler ve Etki Alanlar─▒

Merhaba arkada┼člar bug├╝n sizlere 11. s─▒n─▒f Co─črafya dersi konusu olan ┼×ehirler ve Etki Alanlar─▒‘ndan bahsedece─čim. Bu konu bizlere ┼čehirlerin fonksiyonlar─▒, k├╝resel, b├Âlgesel veya yerel etkileri hakk─▒nda bilgi verecek. Kolay gelsin iyi ├žal─▒┼čmalar.

┼×EH─░RLER VE ETK─░ ALANLARI
D├╝nyada de─či┼čik ├Âzelliklere sahip bir├žok ┼čehir bulunmaktad─▒r. Ancak baz─▒ ┼čehirler konumu, hinterland─▒ ve fonksiyonlar─▒ ile olduk├ža geli┼čmekte ve d├╝nyada say─▒l─▒ ┼čehirleri aras─▒na girmektedir. Bu ├Âzellikleriyle k├╝reselle┼čen ekonominin ve baz─▒ faaliyetlerin kontrol merkezi durumuna gelmektedirler. Bu ┼čehirlerin genelinin orta ku┼čakta yani ─▒l─▒man iklim b├Âlgelerinde oldu─ču g├Âr├╝l├╝r. Il─▒man ku┼čakta yer alan b├╝y├╝k ┼čehirlerin baz─▒lar─▒ deniz k─▒y─▒lar─▒nda limanlar─▒ ve hinterlantlar─▒ geni┼č ve g├╝├žl├╝ alanlardad─▒r (├Ârnek: Amsterdam). Baz─▒ ┼čehirler do─čal g├╝zellikleri ile insanlar─▒ cezbederek etki alanlar─▒ olu┼čturmu┼čtur. Baz─▒lar─▒ geli┼čen sanayileri ile adeta merkez olmu┼člard─▒r. Baz─▒lar─▒ ise tarihi ve k├╝lt├╝rel ├Âzellikleri ile d├╝nyan─▒n ├Ânemli ┼čehirleri olmu┼člard─▒r. ┼×imdi bunlardan baz─▒lar─▒n─▒ g├Ârelim. Etki alan─▒na g├Âre baz─▒ kentler

Roma
Roma, ─░talyaÔÇÖn─▒n ba┼čkentidir. Tiberve Aniane nehirleri aras─▒nda ve Akdeniz’e yak─▒nd─▒r. ┼×ehirde Katoliklerin ruhani lideri Papan─▒n ya┼čad─▒─č─▒ ba─č─▒ms─▒z devlet Vatikan da yer almaktad─▒r. Sanat─▒n, tarihin ve dinin i├ž i├že ge├žti─či bir kenttir.
Roma, ─░talyaÔÇÖn─▒n en kalabal─▒k ┼čehri ve 1290 kmÔÇÖlik y├╝z├Âl├ž├╝m├╝yle AvrupaÔÇÖn─▒n en geni┼č y├╝zeye yay─▒lm─▒┼č ba┼čkentlerinden biridir. Milano, Napoli, Torino, Bolonya, Palermo, Catania, Floransa, Cenova ve BariÔÇÖnin toplam─▒ndan daha geni┼č bir y├╝z├Âl├ž├╝m├╝ne sahiptir. Roma B├╝y├╝k┼čehirÔÇÖin toplam n├╝fusu 4 milyondur. Hizmet sekt├Âr├╝n├╝n egemen oldu─ču bir kenttir. Orta ├ça─č’da Roma ─░mparatorlu─ču d├Âneminde ┼čehirler ve ┼čehir hayat─▒ daha da geli┼čmi┼čtir. Deniz ve karayolundaki ilerlemeler ile ┼čehirler ├Ânem kazanm─▒┼čt─▒r. Bu d├Ânemde Roma, Atina, ─░stanbul b├╝y├╝k ├Ânem kazanm─▒┼čt─▒r. Roma bu d├Ânemde bir milyona yakla┼čan n├╝fusu ile y├Ânetim, ticaret, k├╝lt├╝r, ileti┼čim ve di─čer hizmet alanlar─▒nda merkez konumuna gelmi┼čtir. ÔÇťHer yol RomaÔÇÖya ├ž─▒karÔÇŁ s├Âz├╝ buradan gelmektedir. ─░ngiltereÔÇÖden Basra K├ÂrfeziÔÇÖne Karadeniz k─▒y─▒lar─▒ndan AfrikaÔÇÖya kadar uzanan Roma ─░mparatorlu─čumun ba┼čkenti olan Roma d├╝nyan─▒n b├╝y├╝k bir kesimini siyasi ve dini olarak etkisi alt─▒na alm─▒┼čt─▒r.

Kolezyum

New York
New York, Amerika Birle┼čik DevletleriÔÇÖnin n├╝fus bak─▒m─▒ndan en b├╝y├╝k kentidir. Y├╝zy─▒ldan fazlad─▒r d├╝nyan─▒n en ├Ânemli ticaret ve finans merkezlerinden biridir. ┼×ehir, medya, politika, e─čitim, e─člence ve modadaki k├╝resel etkilerinden dolay─▒ bir d├╝nya ┼čehri olarak kabul edilmektedir. Birle┼čmi┼č Milletler Genel Konseyi binas─▒na ev sahipli─či yapt─▒─č─▒ndan d─▒┼č ili┼čkiler i├žin de ├žok ├Ânemli bir merkez durumundad─▒r. New York, bir g├Â├žmen kentidir. Kentte yakla┼č─▒k 170 ayr─▒ dil konu┼čulmaktad─▒r ve her ├╝├ž ki┼čiden biri ABD d─▒┼č─▒nda bir ├╝lke do─čumludur. New York kenti 1613 y─▒l─▒nda Hollandal─▒lar taraf─▒ndan New Amsterdam ad─▒ alt─▒nda kuruldu. Kent 1664 y─▒l─▒nda Birle┼čik Krall─▒─ča ge├žti ve New York ad─▒n─▒ ald─▒. 1778 y─▒l─▒nda kent 2 y─▒l sureyle yeni kurulan Amerika Birle┼čik DevletleriÔÇÖnin ba┼čkenti oldu. Ba┼čkent WashingtonÔÇÖa ta┼č─▒nd─▒ktan sonra da kentin ├Ânemi artmaya devam etti. 11 Eyl├╝l 2001 tarihinde kent Amerika tarihinin en b├╝y├╝k ter├Âr olay─▒na tan─▒k oldu. 11 Eyl├╝l 2001 Sald─▒r─▒s─▒ olarak bilinen bu olay s─▒ras─▒nda, ka├ž─▒rd─▒klar─▒ u├žaklarla New YorkÔÇÖun en y├╝ksek g├Âkdelenleri olan D├╝nya Ticaret Merkezi binalar─▒na (ikiz kuleler) ├žarpan ter├Âristler 3000ÔÇÖe yak─▒n insan─▒n olumun neden olmu┼čtur.
Kenti y─▒lda yakla┼č─▒k 40 milyon turist ziyaret eder. Genellikle gidilen yerler Empire State Building, Times Square, Brooklyn K├Âpr├╝s├╝, Broadway, Metropoliten Museum of Art, MoMa, Bronx, Hayvanat Bah├žesi ve Madison AvenueÔÇÖda bulunan al─▒┼čveri┼č merkezleridir.

New York

Mekke
MO. 2000ÔÇÖli y─▒llarda Arabistan Yar─▒madas─▒ÔÇÖnda ├ž├Âl├╝n ortas─▒nda kurulmu┼č eski bir yerle┼čmedir. ─░slamiyetÔÇÖle birlikte ├Ânem kazanm─▒┼č, dini bir ┼čehir halini alm─▒┼čt─▒r. Hz. Muhammed burada do─čmu┼č, KuranÔÇÖ─▒n ilk ayetleri MekkeÔÇÖde inmi┼čtir. K├óbe buradad─▒r. Mekke bu ├Âzellikleriyle yak─▒n ├ževresini de─čil d├╝nyadaki b├╝t├╝n M├╝sl├╝manlar─▒ etkisi alt─▒na alm─▒┼čt─▒r. D├╝nyan─▒n bir├žok yerinden her y─▒l milyonlarca M├╝sl├╝man bu ┼čehri ziyaret etmektedir. Kent k├╝resel bir etkiye sahiptir.

Mekke

Amsterdam
HollandaÔÇÖn─▒n ba┼čkentidir. ┼×ehri b├Âlen kanallar sebebi ile ┼čehre Kuzeyin ViyanaÔÇÖs─▒ da denir. D├╝nyada g├Âr├╝lebilecek en enteresan ba┼čkenttir. 12. Y├╝zy─▒lda Amstel ─▒rma─č─▒n─▒n k─▒y─▒s─▒nda bir bal─▒k├ž─▒ koyu olarak kurulan Amsterdam, bug├╝n HollandaÔÇÖn─▒n ki┼či say─▒s─▒ bak─▒m─▒ndan en b├╝y├╝k, k├╝lt├╝rel ve parasal y├Ânden de en ├Ânemli kentidir. Kentte 2005 say─▒m─▒na g├Âre 742.209 ki┼či ya┼časa da, bu say─▒ ├ževresiyle birlikte 1,5 milyonu bulur, ├Âzellikle AmsterdamÔÇÖda bulunan Dam Meydan─▒ ├žok me┼čhurdur ve d├╝nyan─▒n bir├žok yerinden ziyaret├ži ak─▒n─▒na u─črayan bir yerdir. Amsterdam, ├žo─čunlukla 17. Y├╝zy─▒ldan kalma yap─▒lar─▒yla, AvrupaÔÇÖdaki en tarihsel kent dokular─▒ndan birini bar─▒nd─▒r─▒r. Kentin eski bolumu i├ž i├že ge├žmi┼č ay bi├žimindeki kanallardan olu┼čur. Amsterdam, d├╝nyada en ├žok ziyaret edilen 5. merkezdir. Y─▒ll─▒k 4.2 milyon turist ├╝lke d─▒┼č─▒ndan AmsterdamÔÇÖa gelir. Amsterdam Havaalan─▒, AvrupaÔÇÖn─▒n d├Ârd├╝nc├╝, d├╝nyan─▒n onuncu b├╝y├╝k havaalan─▒d─▒r. Y─▒ll─▒k 44 milyon ki┼čiyle d├╝nyan─▒n en kalabal─▒k ucunu havaalan─▒d─▒r. Kent k├╝resel bir etkiye sahiptir. Liman kentlerinin hinterland─▒ geni┼čtir. Limanla i├ž kesimler aras─▒nda ├Ânemli ba─člant─▒ yollar─▒ hinterland─▒n geli┼čmesinde etkilidir.

Amsterdam

Essen
AlmanyaÔÇÖn─▒n en ├Ânemli demir ve k├Âm├╝r merkezinde yer al─▒r. AvrupaÔÇÖn─▒n en b├╝y├╝k sanayi b├Âlgelerinden biri olan Ruhr Havzas─▒ÔÇÖndaki Essen ┼čehri 18. Y├╝zy─▒lda k├╝├ž├╝k bir ┼čehirken k├Âm├╝r yataklar─▒na ba─čl─▒ olarak geli┼čmi┼čtir.

Essen

┼×am
SuriyeÔÇÖnin ba┼čkentidir. D├╝nya tarihi boyunca, hi├ž aral─▒ks─▒z en uzun sure kullan─▒lan ┼čehir olarak an─▒l─▒r. ┼×u anki n├╝fusu yakla┼č─▒k 4 milyondur. ┼×am, hac yolu ├╝zerinde olmas─▒ nedeniyle de ticari y├Ânden ├Ânemini koru mu┼čtur. Kent b├Âlgesel bir etkiye sahiptir.

┼×am

Marsilya
AvrupaÔÇÖda en b├╝y├╝k kara alan─▒na sahip olan FransaÔÇÖn─▒n 2. en b├╝y├╝k ┼čehridir. Akdeniz k─▒y─▒s─▒nda yer alan ┼čehir, AkdenizÔÇÖin en b├╝y├╝k ticari liman─▒na sahiptir.

Marsilya

Oxford
─░ngiltereÔÇÖnin k├╝lt├╝rel ve tarihi ac─▒dan ├Ânemli ┼čehirlerinden biridir. D├╝nyan─▒n en k├Âkl├╝ ├╝niversitelerinden Oxford ├ťniversitesine ev sahipli─či yapan bu kent tam bir ├Â─črenci ┼čehri olma ├Âzelli─čini y├╝zy─▒llard─▒r korumaktad─▒r. ├ťniversite yakla┼č─▒k 130 ├╝lkeden 18000ÔÇÖden fazla ├Â─črenciye e─čitim vermektedir. D├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒ndan gelen ├Â─črencilerin varl─▒─č─▒yla olduk├ža kozmopolit bir yap─▒ya sahip olan OxfordÔÇÖun yakla┼č─▒k n├╝fusu 140,000ÔÇÖdir. Tarihi 8. y├╝zy─▒la kadar uzanan ┼čehir, Oxford ├ťniversitesinin tarihi ve g├Ârkemli kolejleri, yemye┼čil parklar─▒, mimarisi ve k├╝lt├╝rel ge├žmi┼čiyle turistler i├žin de bir cazibe merkezidir. Kent k├╝resel bir etkiye sahiptir.

Oxford

Paris
Fransa’n─▒n ba┼čkentidir. Seine Nehri ├╝zerine kurulmu┼čtur. T├╝m d├╝nyada an─▒tlar─▒, sanatsal ve k├╝lt├╝rel ya┼čam─▒ ile tan─▒nm─▒┼č olan Paris ayn─▒ zamanda d├╝nya tarihinde ├Ânemli bir ┼čehir olmakla birlikte, ba┼čl─▒ca ekonomik ve politik merkezler aras─▒nda yer almakta ve uluslararas─▒ ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒n ge├ži┼č noktalar─▒ndan birini olu┼čturmaktad─▒r. Moda ve l├╝ks├╝n ba┼čkentidir. 20. yy. da ┼čehir s─▒n─▒rlar─▒n─▒n d─▒┼č─▒na ta┼čarak b├╝y├╝m├╝┼č ve banliy├Âleriyle birlikte 2007ÔÇÖda 12,1 milyonluk n├╝fusa sahip olmu┼čtur. Kent k├╝resel bir etkiye sahiptir.

Paris

Tokyo
JaponyaÔÇÖn─▒n ba┼čkentidir. Y├╝z├Âl├ž├╝m├╝ 600 km2 olup, 35,3 milyon n├╝fuslu megapol bir b├Âlge olan Tokyo d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k kentidir. Ticari, siyasi ve k├╝lt├╝rel bir merkezdir. JaponyaÔÇÖn─▒n sanayi faaliyetlerinin ├žo─ču bu kent etraf─▒nda toplanm─▒┼čt─▒r. Kent k├╝resel bir etkiye sahiptir. Japonya petrol├╝, demiri, k├Âm├╝r├╝ d─▒┼č ├╝lkelerden ithal ederek sanayisini geli┼čtirmi┼čtir.

Tokyo

─░stanbul
Yakla┼č─▒k 14,6 milyonluk n├╝fusuyla d├╝nyan─▒n en kalabal─▒k ┼čehirlerindendir. T├╝rkiyeÔÇÖnin k├╝lt├╝r ve finans merkezidir. Marmara k─▒y─▒s─▒ ve ─░stanbul Bo─čaz─▒ (Bo─čazi├ži) boyunca, Hali├žÔÇÖi de ├ževreleyecek ┼čekilde T├╝rkiyeÔÇÖnin kuzeybat─▒s─▒nda kurulmu┼čtur. ─░stanbulÔÇÖun AvrupaÔÇÖdaki b├Âl├╝m├╝ne Rumeli yakas─▒, AsyaÔÇÖdaki b├Âl├╝m├╝ne ise Anadolu yakas─▒ denir. D├╝nyada iki k─▒ta ├╝zerinde kurulu tek metropold├╝r. 32 il├žesi vard─▒r. Yeni kurulan il├želerle beraber 39 ilce ve b├╝y├╝k┼čehir belediyesi ile toplam 40 belediyeden olu┼čmaktad─▒r. D├╝nyan─▒n en eski ┼čehirlerinden olan ─░stanbul, Roma ─░mparatorlu─ču, Do─ču Roma ─░mparatorlu─ču, Bizans ─░mparatorlu─ču ve Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖna ba┼čkentlik yapm─▒┼čt─▒r. Kent k├╝resel bir etkiye sahiptir.

─░stanbul

Kahire
Kahire, M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n ba┼čkenti ve Arap D├╝nyas─▒n─▒n en b├╝y├╝k ┼čehridir. Kahire ┼čehir merkezinde 7.734.614 banliy├Âs├╝yle, 15 milyonu a┼čan n├╝fusuyla Afrika K─▒tas─▒n─▒n en b├╝y├╝k metropol├╝ konumundad─▒r. Kahire, M─▒s─▒r ve ├ževre ├╝lkelerinin politik, ekonomik ve k├╝lt├╝rel merkezi konumundad─▒r. Kahire bar─▒nd─▒rd─▒─č─▒ bir├žok ├╝niversite, y├╝ksekokul, tiyatro, m├╝ze ve abideleriyle ├╝lkenin atardamar─▒ konumundad─▒r. Eski Kahire, 1979 y─▒l─▒ndan beri UNESCO D├╝nya Tarih Miras─▒ listesinde bulunmaktad─▒r. Kahire m├╝zesi, Piramitler b├Âlgesi, Nil nehri civar─▒ turistlerin ra─čbet ettikleri e┼čsiz mek├ónlardand─▒r. D├╝nyan─▒n 7 harikas─▒ndan tek ayakta kalan─▒ M─▒s─▒r Piramitleridir. Kent k├╝resel bir etkiye sahiptir.

Kahire

Hong Kong
├çinÔÇÖin g├╝ney k─▒y─▒s─▒nda bulunan, 1 Temmuz 1997 tarihine kadar ─░ngiliz Krall─▒─č─▒na ba─čl─▒ s├Âm├╝rge ve adalar grubuyken, bu tarihten itibaren ├çin Halk CumhuriyetiÔÇÖne ba─čl─▒ ├Âzel y├Ânetim b├Âlgesi olmu┼čtur. Hong Kong; Hong Kong Adas─▒, Kovvloon Yar─▒madas─▒ ve 235 kadar k├╝├ž├╝k adadan meydana gelmi┼čtir. Hong Kong, AsyaÔÇÖn─▒n en b├╝y├╝k serbest pazar─▒ ve liman─▒, en i┼člek ticaret, end├╝stri ve turizm merkezidir. Kent k├╝resel bir etkiye sahiptir.

Hong Kong

Moskova
Rusya FederasyonuÔÇÖnun politik, sanayi, k├╝lt├╝r ba┼čkentidir. ┼×ehir merkezinde 10.406.578ÔÇÖl─▒k n├╝fusuyla Rusya ve AvrupaÔÇÖn─▒n en b├╝y├╝k ┼čehridir. Moskova nehrinin i├žinden ge├žti─či bu ┼čehir d├╝nyan─▒n en yo─čun i┼čleyen (mimarisi ile unlu) metro sistemine sahiptir. MoskovaÔÇÖda ya┼čayan milyarder say─▒s─▒ di─čer d├╝nya ┼čehirlerden fazlad─▒r, bu da en ├žok milyarderin ya┼čad─▒─č─▒ ┼čehir unvan─▒n─▒ getirmi┼čtir. 2007 y─▒l─▒ istatistiklerine g├Âre d├╝nyan─▒n en pahal─▒ ┼čehirleri listesinde 1. s─▒raya yerle┼čmi┼čtir. E─čitim, bilim alan─▒nda, bir├žok kuruma sahiptir.

Moskova

┼×anghay
┼×angay, Do─ču ├çinÔÇÖde Yangtze Irma─č─▒ Deltas─▒n─▒n k─▒y─▒s─▒nda yer alan ├çin Halk CumhuriyetiÔÇÖnin en b├╝y├╝k, d├╝nyan─▒n da sekizinci en b├╝y├╝k ┼čehridir. Yayg─▒n olarak ├çinÔÇÖin modern ekonomisinin kalesi olarak g├Âr├╝len ┼čehir bu y├Ân├╝yle, ulusun en ├Ânemli k├╝lt├╝rel, ticari, end├╝striyel ve ileti┼čim merkezlerinden biri olarak hizmet g├Âr├╝r. ─░dari olarak ┼×angay d├╝nyan─▒n en yo─čun limanlar─▒ndan biridir ve 2005ÔÇÖte d├╝nyadaki en b├╝y├╝k kargo liman─▒ olmu┼čtur. Devam─▒nda 1992ÔÇÖde merkezi h├╝k├╗metin ┼×angayÔÇÖda pazar ekonomisinin yeniden geli┼čtirilmesi yetkisiyle beraber ├çinÔÇÖin ekonomik b├╝y├╝mesinin oncusu olmu┼čtur. G├Âkdelenler ve modem ya┼čam tarz─▒ s─▒kl─▒kla ├çinÔÇÖin ┼ču andaki ekonomik kalk─▒nmas─▒n─▒n temsili olarak g├Âr├╝lmektedir. Esasen bir bal─▒k├ž─▒ kasabas─▒ olan ┼×angay ├çinÔÇÖin yirminci y├╝zy─▒lla birlikte en ├Ânemli ┼čehri oldu ve ├çin Cumhuriyeti d├Ânemi esnas─▒nda pop├╝ler k├╝lt├╝r├╝n, entelekt├╝el tart─▒┼čman─▒n ve politik entrikan─▒n merkeziydi.
1949ÔÇÖdaki kom├╝nist devrimden sonra, ┼×angay merkezi h├╝k├╗metin a─č─▒r vergilendirmesi, yabanc─▒ yat─▒r─▒m─▒n sona ermesi ve s├Âzde kentli unsurlar─▒n tasfiyesi y├╝z├╝nden canl─▒l─▒─č─▒n─▒ kaybetti. Devam─▒nda 1992ÔÇÖde merkezi h├╝k├╗metin ┼×angayÔÇÖda pazar ekonomisinin yeniden geli┼čtirilmesi yetkisiyle beraber ├çinÔÇÖin ekonomik b├╝y├╝mesinin oncusu olmu┼čtur. G├Âkdelenler ve modem ya┼čam tarz─▒ s─▒kl─▒kla ├çinÔÇÖin ┼ču andaki ekonomik kalk─▒nmas─▒n─▒n temsili olarak g├Âr├╝lmektedir.

┼×anghay

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan Yery├╝z├╝ndeki B├╝y├╝k Biyomlar ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Co─črafya hayata bak─▒┼č a├ž─▒m, hayat felsefem..

Cevap Yaz