Biyosfer Biyom Habitat

0

Biyosferle ─░lgili Temel Kavramlar

B─░YOSFER
Canl─▒lar─▒n okyanuslar─▒n dibinden atmosferde y├╝kselebildikleri en y├╝ksek seviyeye kadar olan b├Âl├╝me biyosfer denir. Biyosfer kelimesi ÔÇťcanl─▒ k├╝reÔÇŁ anlam─▒na gelmektedir. Canl─▒lar toprak y├╝zeyinden birka├ž metre a┼ča─č─▒ya kadar olan k─▒s─▒mlarda ya┼čamaktalarsa da insano─člunun be┼čeri etkileri bu derinli─či y├╝zlerce metreye kadar indirmi┼čtir. Atmosferde ise ku┼č ve mikroorganizmalar─▒n y├╝zlerce metre y├╝kse─če kadar ├ž─▒kmalar─▒ biyosferin, yerin ├╝zerinde ve alt─▒nda geni┼č bir katman halinde uzanmas─▒n─▒ sa─člar. Yerde ya┼čayan kara hayvanlar─▒ i├žin biyosfer 6500-6800 m, ye┼čil bitkiler i├žin 6200 m, y├╝ksekli─če kadar ├ž─▒kabilir. Denizin alt─▒nda 5000 m derinlikte canl─▒lar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ saptand─▒─č─▒ndan bu da biyosferin alt s─▒n─▒r─▒n─▒ olu┼čturur. Biyosferin toplam kal─▒nl─▒─č─▒ yakla┼č─▒k 16 kmÔÇÖye ula┼č─▒r.

Biyosfer

Biyosferin kal─▒nl─▒─č─▒ ve s─▒n─▒rlar─▒ hakk─▒nda ├že┼čitli g├Âr├╝┼čler ├Âne s├╝r├╝lmekle beraber; genel anlamda biyosfer topra─č─▒n 10 metre alt─▒ndan ba┼člayarak yery├╝z├╝nden 117 metreye kadar olan k─▒sm─▒n─▒n ana ya┼čam alan─▒ oldu─ču kabul edilir. Di─čer taraftan canl─▒lar nadiren atmosferde binlerce metre y├╝ksekliklere ├ž─▒kabildi─či gibi, deniz alt─▒nda 5000 metreye kadar inebildikleri tespit edilmi┼čtir.

B─░YOM
Ayn─▒ iklim ve bitki ├Ârt├╝s├╝ ko┼čullar─▒na ba─čl─▒ olarak olu┼čmu┼č canl─▒ t├╝rleri ile beraber ele al─▒nan ya┼čam ku┼čaklar─▒na biyom ad─▒ verilmektedir. ├ľrne─čin, Ekvatoral iklim ku┼ča─č─▒n─▒n bitki ├Ârt├╝s├╝ ekvatoral ya─čmur ormanlar─▒d─▒r. Bu ormanlarda yaln─▒zca bu alana ├Âzg├╝ fil, ┼čempanze, leopar ve ├žok fazla say─▒da b├Âcek t├╝r├╝ ya┼čar. Ekvatoral ya─čmur ormanlar─▒ kendi ba┼č─▒na bir biyom olu┼čturmaktad─▒r. Karasal biyomlar bulunabildi─či gibi sular da kendi i├žinde biyomlar olu┼čturmaktad─▒r. Tuzlu su biyomu, tatl─▒ su biyomu olabilece─či gibi, kapal─▒ havzalar da bir biyom olabilirler.

HAB─░TAT
Bir bitkinin veya hayvan─▒n do─čal olarak bulundu─ču yeti┼čebildi─či ve ya┼čayabildi─či ortama habitat denilmektedir. Bu alan yery├╝z├╝n├╝n herhangi bir yeri olabilece─či gibi, bir insan─▒n midesi de habitat olabilir. ├ľrne─čin, K├Âyce─čiz g├Âl├╝ ├ževresinde taban suyunun y├╝ksek oldu─ču yerler, s─▒─čla a─čac─▒n─▒n yeti┼čebilmesi i├žin ayr─▒ bir ortam olu┼čturur. Bu alan s─▒─čla habitat─▒d─▒r. Ya da yaln─▒z insan v├╝cudunda ya┼čayabilen bir k─▒l kurdu i├žin insan ba─č─▒rsa─č─▒ habitatt─▒r. Yani habitat, ya┼čam alan─▒ demektir.

B├ťY├ťK B─░YOMLAR
Biyomlar─▒n kendine ├Âzg├╝ bitki ve hayvan t├╝rlerinin bar─▒nd─▒─č─▒ alanlard─▒r. Buna g├Âre D├╝nya ├╝zerinde ├žok say─▒da biyom bulunmaktad─▒r. Biyomlar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒nda en fazla etkisi olan fakt├Âr iklimdir. ─░klim D├╝nyaÔÇÖn─▒n ┼čekline ve g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n y─▒l i├žindeki geli┼č a├ž─▒s─▒ndaki de─či┼čime ba─čl─▒ olarak EkvatorÔÇÖdan kutuplara do─čru farkl─▒l─▒klar g├Âsterir. Bunun sonucunda biyomlar da EkvatorÔÇÖdan kutuplara gidildik├že canl─▒ ve bitki ├že┼čitlili─činin de─či┼čime u─črad─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. Di─čer taraftan yery├╝z├╝n├╝n y├╝ksek ve ├žukur alanlar─▒ da i├ž i├že biyomlar─▒n olu┼čmas─▒na neden olmu┼čtur. ├ľrne─čin; Ekvatoral b├Âlgedeki Klimanjaro Da─č─▒ (5895 m) eteklerinde ya─čmur ormanlar─▒, orta kesimlerinde savanlar y├╝ksek kesimlerinde ise da─č biyomlar─▒ yer al─▒r. Bu durum y├╝kseltinin neden oldu─ču bir ├že┼čitliliktir. Biyomlar h├ókim bitki t├╝rleri ile i├žinde bulunduklar─▒ sular─▒n kimyasal ├Âzelliklerine g├Âre de s─▒n─▒fland─▒r─▒labilirler. ├ľrne─čin, ─░├ž Anadolu B├Âlgesinin biyomunu stepler, buradaki K─▒z─▒l─▒rmak akarsuyunun biyomunu ise tatl─▒ su canl─▒lar─▒ meydana getirir. Karasal biyomlar─▒n da─č─▒l─▒┼č─▒nda enlem olduk├ža ├Ânemli bir fakt├Ârd├╝r. Ekvatordan kutuplara do─čru gidildik├že biyomlar ve bu biyomlardaki ba┼čl─▒ca canl─▒ gruplar─▒ de─či┼čime u─črar.

buyuk-biyomlar

buyuk-biyomlarr

Bir ├Ânceki yaz─▒m─▒z olan Japonya ba┼čl─▒kl─▒ makalemizi de okuman─▒z─▒ ├Âneririz.

Yazar Hakk─▒nda

Co─črafya hayata bak─▒┼č a├ž─▒m, hayat felsefem..

Cevap Yaz